«بحور الالحان» اثری در اثبات رابطه موسیقی و ادبیات

ميراث مكتوب - بحور الالحان (در علم موسیقی و نسبت آن با عروض) اثر فرصت الدولۀ شیرازی به انضمام نظریۀ موسیقی از کتاب «دریای کبیر» به اهتمام لیما صالح رامسری از سوی انتشارات معین منتشر شد.

بحور الالحان، آخرین و شاید برجسته ترین اثری باشد که در دورۀ قاجار، دربارۀ نسبت ادبیات و موسیقی تألیف شده است. فرصت الدولۀ شیرازی سال ها مطالعه و مشاوره با اساتید این فن و بررسی در رشتۀ موسیقی و بهره جستن از کتب موسیقی قدما و تلفیق آن با عروض، به واسطۀ تسلطی که مؤلف بر ادبیات کلاسیک و اوزان و بحور داشت، کتابی را پدید آورد که رابطۀ شعر و موسیقی را از نظر وزن به بهترین نحوی بیان داشته است.

خلق این اثر نشان دهندۀ عشق او به هنر اصیل موسیقی ایرانی و معاشرت او با اساتید درجه اول این فن بود. وی که خود شاعر و صاحب قریحه و کاتب دیوانی قطور از اشعار است، در مقدمۀ جامعی که با استفاده از کتب متقدمان بر کتاب بحور الالحان نوشته، سعی داشته رابطۀ موسیقی و شعر را از لحاظ وزن بیان کند و به طور خلاصه اسامی دستگاه ها و گوشه های آواز ایرانی را معرفی نماید و با گزینش زیباترین اشعار متقدمان به سلیقۀ خود از حدود چهل شاعر (سعدی، حافظ، خیام، جامی و ...) و تخصیص هر شعر به دستگاه یا آوازی معین، جُنگی بدیع و دفتری لطیف فراهم آورده است.

البته بحور الالحان جُنگی از اشعار مناسب با موسیقی نیست، بلکه کلیاتی از علم نظری موسیقی ایرانی را فراهم آورده و به بازگویی آرای قدما نیز پرداخته است. در این اثر اسامی دستگاه ها و آوازها، شأن نزول، وقت اجرا و خواص معنوی هر دستگاه یا آواز در حد توان و امکان شرح داده و از توضیح ایقاع و ادوار وزنی نیز غافل نبوده است. از آن جا که مرحوم فرصت خود شاعری حرفه ای و پرکار بوده ، اوزان و ادوار را با توجه به علم عروض به خوبی می شناخته است.

بحور الالحان اولین بار در سال 1293 قمری در بمبئی چاپ شد و ده سال بعد که فرصت الدوله به تهران آمد و با شاگرد برگزیده مکتب میرزا عبدالله فراهانی، مهدی صلحی (منتظم الحکماء) دوست و همنشین شد، بخش دیگری به آن افزود.

بحور الالحان هچنین در سال 1345 در تهران به کوشش علی زرین قلم به چاپ رسید. روانشاد زرین قلم مقدمه ای کوتاه بر آن نوشت و از روی نسخۀ چاپ سنگی آن را افست کرد.

در کتاب حاضر نیز لیما صالح رامسری تلاش کرده است با ویرایش جدید و افزودن اصلاحات و اضافات و کامل کردن واژه نامۀ آخر به چاپ مجدد این کتاب اقدام کند. در این چاپ بعضی ابیات و برخی کلمات مهجور و بعضی عبارات دشوار عربی و برخی لغات و اصطلاحات که در تداول عامه آواز امروزین نازیبا به نظر می آیند توضیح داده شود.

بحور الالحان (در علم موسیقی و نسبت آن با عروض) اثر فرصت الدولۀ شیرازی به انضمام نظریۀ موسیقی از کتاب «دریای کبیر» به اهتمام لیما صالح رامسری در 372 صفحه، قطع وزیری به بهای ۱۷۰۰۰۰ ریال از سوی نشر معین منتشر شده است.


افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید