سخنرانی های نشست دوم همایش «میراث علمی کوشیار گیلانی»

ميراث مكتوب - همایش «میراث علمی کوشیار گیلانی» همراه با رونمایی از كتاب هاي «سه رساله از كوشيار گيلاني» و «رساله اسطرلاب کوشیار گيلاني» به كوشش دكتر محمد باقري عصر روز دوشنبه (پنجم اسفندماه) در مجتمع فرهنگی باغ زیبا با حضور جمعی از کارشناسان و صاحبنظران حوزه علوم ریاضی و نجوم برگزار شد.

جان لنارت برگرن، پژوهشگر، ریاضیدان و استاد دانشگاه سیمون فریزر - کانادا و پژوهشگر تاريخ نجوم اولين سخنران نشست دوم همايش ميراث علمي كوشيار گيلاني بود. وی با زبان انگليسي توضیحاتی درباره کوشیار و مثلثات کروی ارایه کرد.

بررسی مثال‌های نسوی از کتاب زیج جامع
سپس مریم زمانی، کارشناس ارشد و پژوهشگر تاریخ علم در این نشست به ارايه مقاله اي درباره «بررسی مثال های نسوی از زیج جامع کوشیار» پرداخت و اظهار کرد: ابوالحسن علی بن احمد نسوی آن چنان که در ابتدای رساله «بازنامه» گفته است در سال 371 یزدگردی در ری به دنیا آمد. به دلیل علاقه به پرندگان شکاری در خدمت چندین پادشاه بود او تجربیاتش درباره پرندگان را در شهریور 449 یزدگردی در کتاب «بازنامه» برای آیندگان نوشت.

این پژوهشگر حوزه تاریخ علم افزود: رساله «اللامع فی امثلة» اثر زیج جامع در سال 415 یزدگردی، 439 هـ.ق. و در هشت فصل نوشته شده است. فصل نخست؛ تقویم ها، فصل دوم؛ جیب و وتر، فصل سوم؛ ظل ها، فصل چهارم؛ طول دایرة البروجی حقیقی سیارات و رفتارشان، فصل پنجم؛ اعمال مربوط به طالع روز و شب، فصل ششم؛ گرفتگی ها و آن چه مربوط به آن است. فصل هفتم؛ به احکام نجوم مربوط است.

زمانی با بیان این که فصل هشتم به اعمالی که کم تر به آن نیاز است، پرداخته و نسخه این رساله در کتابخانه باتلر دانشگاه کلمبیا و به شماره Smith MS.45/7 موجود است، ادامه داد: اکنون تصمیم دارم روز نخست رمضان سال 439 هجری را بیابم؛ اگر روزهای سپری شده سال ها را داشته باشیم، آن را بر هفت تقسیم می کنیم باقی مانده نشان روز هفته است از ابتدای آغاز تقویم هجری قمری 155,413 گذشته، به ازای هشت ماه سپری شده از آغاز سال 236 روز به روزهای گذشته تقویم می افزاییم.

وی افزود: از پنج شنبه بشمریم، نخستین روز رمضان پنج شنبه است. یعنی رمضان 439 هجری با پنج شنبه آغاز می شود. اگر سال ها را در نظر بگیریم، باید عدد سالی که در آن هستیم را بر 210 تقسیم کنیم. سپس با کمک جدول مدخل ماه های عربی معلوم می کنیم باقی مانده نشانِ چه روزی است.

زمانی توضیح داد: در ستون نخست جدول مدخل ماه های هجری به ازای عدد 19 صِفر نوشته شده است که نشان پنج شنبه است. به همان نتیجه قبلی رسیدیم.

استرلاب؛ آیینه تمام نمای نجوم
سخنران بعدي اين نشست اسدالله صفایی، پژوهشگر حوزه نجوم، بود كه موضوع سخنراني او به رویکرد استرلاب، تغییرات و تکامل آن در ایران اختصاص داشت. وی از استرلاب به عنوان آیینه تمام نمای نجوم یاد کرد و گفت: کوشیار گیلانی همواره استرلاب را دقیق ترین ابزار می دانست که تبیین ابعاد هندسی تازه زمان را با آن انجام می دادند.

وی با بیان این که کاربردهای مثلثات، جهت یابی و قبله یابی را با استرلاب انجام می دادند، گفت: واژه استرلاب از دو واژه «استر» و «لاب» تشکیل شده است که به معنای ستاره یاب؛ ترازوی خورشید جام جم است. البته به معنای لابیدن؛ تابیدنِ استرلاب کمتر توجه شده است.

صفایی عنوان کرد: «قوی قریگلان قلعه» واقع در منطقه خوارزم، نخستین مکانی بود که سرنخی از ابزار استرلاب پیدا کرده اند. استرلاب نخستین ابزاری است که در داخل آن چرخ دنده بکار رفته بود.

این پژوهشگر حوزه نجوم افزود: در ساعت ستاره ای برای تعیین موقعیت نسبی ماه و خورشید، مقابله و تسدیس از استرلاب استفاده می کردند. استرلاب مسطح بسیط عبدالعلی واقع در موزه مشهد، رایج ترین استرلاب است. بعدها استرلاب خطی به وجود آمد که تنها در ایران بود.

وی توضیح داد: پس از گذشت زمان، بشر درباره نظریه حرکت وضعی زمین در ایران صحبت می کند که متن آن در کتاب «استیعاب» ابوریحان بیرونی ارایه شده است. مدت ها بعد استرلاب زورقی و مسطری ساخته شد که از آن ها برای جهت یابی و قبله یابی استفاده می کردند.

صفایی افزود: حدود 200 سال اخیر، استرلاب دریانوردی ساخته شد. همچنین برخی استرلاب ها کاربردهای مثلثاتی در محاسبات، معماری و شهرسازی داشتند. با گذشت زمان، بر ای توسعه کاربردهای استرلاب ها، قطعات اُپتیکی به آن ها افزودند.

مشروح سخنراني هاي نشست دوم همایش «میراث علمی کوشیار گیلانی» به زودی بر روی وب سایت مرکز پژوهشی میراث مکتوب قرار خواهد گرفت.








افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید