نگاهی به سفرنامه‌های قدیمی موجود در کتابخانه شماره2 (ایرانشناسی و اسلام شناسی): بخش سوم

ميراث مكتوب - کهن ترین اسناد و مدارک در حوزه سفرنامه نویسی در جهان، ایران را مبدأ این رشته می دانند، چرا که نخستین سفرنامه به استناد تاریخ به دستور داریوش اول هخامنشی درباره رودخانه سند، خلیج فارس و دریای سرخ نگاشته شده است.
سفرنامه ها از جمله منابع مهم اطلاعاتی درباره تمام جنبه های ایران می باشند که در کتابخانه ها یافت می شوند و امروزه با افزایش تحقیقات تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی و ... نقش پررنگ تری را ایفا می کنند.
این منابع نه فقط راجع به تاریخ ایران، بلکه راجع به همه مسائل مربوط به ایران و ایرانیان، به صورت خاص و جزئی سخن به میان آورده اند. عدم شناسایی این منابع در کتابخانه ها و ناشناخته ماندن اطلاعات موجود در آنها، ما را از شناختن هر چه بیشتر و بهتر این مرز و بوم و مردم آن از نظر بیگانگان محروم کرده است.
از مجموعه های با ارزش موجود در کتابخانه شماره2 مجلس شورای اسلامی (ایرانشناسی و اسلام شناسی)، مجموعه سفرنامه‌هاست. از این رو، جهت اطلاع محققان و پژوهشگران محترم از این آثار ارزشمند، به معرفی چند چاپ مربوط به قرون 17، 18 و 19 میلادی، طی چند بخش در سایت کتابخانه می پردازیم.
در بخش سوم، معرفی دو سفرنامه ژان شاردن و آدام اولئاریوس که در دوره صفویه به ایران سفر کرده اند ارائه می گردد.

سیاحتنامه شاردن
ژان شاردن (Jean Chardin) 16نوامبر 1643 - ژانویه 1713 جواهرفروش و جهانگرد فرانسوی بود که کتاب 10جلدی سفرهای سر ژان شاردن به عنوان یکی از بهترین کارهای پژوهشگران غربی درباره ایران و شرق نزدیک برشمرده می شود. این کتاب در ایران با نام "سیاحتنامه شاردن" با ترجمه محمد عباسی توسط موسسه مطبوعاتی امیرکبیر در سال 1335 منتشر شده است.
شاردن دوبار به شرق مسافرت می کند: نخست در سال 1670-1664م. و بار دوم در سال 1677-1671م. بنا به گفته خودش بیشتر زمان مسافرت را در ایران به سر می برد که مصادف است با سلسله صفویه. او به ذکر دقیق مشاهدات خود می پردازد و بدین وسیله اثر مهمی راجع به دوران صفویه به جای می گذارد.
جهانگرد محقق فرانسوی در تمام مواضیع و شئون فرهنگی و اجتماعی و مذهبی و اقتصادی امپراطوری ایران و خصوصیات شایان توجه ایرانیان بدقت تمام وارد بحث شده و با ذره بین علمی خاص خویش کلیه مسایل تاریخی جغرافیایی مربوط به مردمان ایران را تحلیل و تشریح کرده است.
اهمیت بخصوص تالیفات شاردن در آن است که این نوشته های گرانبها علاوه بر تعریف و توصیف دقیق کلیه مظاهر، تمدن و شئون فرهنگی و اجتماعی سه هزار ساله ایران، مربوط به دوران با عظمت صفویه است که درخشانترین ادوار سرتاسر تاریخ ایران مخصوصا بعد از اسلام بشمار می رود.
در این سیاحتنامه وی به تحلیل و شرح خصوصیات ملل تابع ایران صفوی، وضعیت اجتماعی زنان ایرانی، جشن نوروز، کشتی نوح و آرارات، آثار باستانی عهد ساسانی در ارمنستان، جغرافیای تاریخی آذربایجان، اطلس شاردن (معرف نبوغ معماری ایران)، جغرافیای طبیعی و خصوصیات معرفت الارضی-جغرافیای انسانی و اقتصادی، جغرافیای سیاسی و تقسیمات مملکتی، مناصب و مقامات، دربار و درباریان، وضعیت دولت و سازمان سیاسی مملکت، فلکلور اساطیر و افسانه های ملی ایران، آداب و عادات و اخلاق، مذاهب و ادیان و خصوصیات مذهبی زردشتیان، ادبیات و علوم و فنون می پردازد.

ترجمه های سیاحتنامه شاردن:
ترجمه انگلیسی در لندن توسط موسسه موسیس پیت در سال 1686م. به قطع وزیری بزرگ انتشار یافته است.
ترجمه آلمانی در لایپزیک به دست توماس فریچ در سال 1687 به قطع خشتی چاپ شده و ترجمه فلمندی در آمستردام به وسیله ساندرو اندر ژوور در سال 1687 به قطع ربعی چاپ شده است.
این کتاب دارای ده مجلد است که مجلد اول تا سوم شامل مشاهدات شاردن از پاریس تا سرزمین گلشیر – از گلشیر تا تبریز و از تبریز تا اصفهان می باشد. مجلد چهارم: محتوی تعریف و توصیف کلی امپراطوری ایران، قوای مسلح، قوانین، آداب و عادات ساکنین آن می باشد.
مجلد پنجم: مشتمل بر صنایع و علوم ایرانیان است، صنعت و استعداد مردمان ایران در این جلد مورد بررسی قرار گرفته است.
مجلد ششم: شامل تعریف و تحلیل اوضاع سیاسی و نظامی و مدنی ایران می باشد. مجلد هفتم: محتوی بر تشریح آئین و مذهب ایرانیان، مجلد هشتم: مخصوص اصفهان پایتخت ایران است. مجلد نهم: مشتمل است بر یادداشتهای مسافرتی که نویسنده در سال 1674از اصفهان به بندرعباس انجام داده است. مجلد دهم: محتوی شرح مسافرت ثانوی وی در سال 1674 از اصفهان به بندرعباس می باشد و بعلاوه در این جلد خصوصیات متنوع دربار ایران بیان شده است (شاردن، 1349، ص 7-9)
از این سفرنامه دو چاپ از متن فرانسه، دو ترجمه خلاصه به انگلیسی و یک ترجمه به زبان فارسی در کتابخانه موجود است. متن به زبان فرانسه تحت عنوان Journal du voyage du chevalier چاپ 1811 در ده جلد و چاپ 1687 در دو جلد با شماره رده بندی DS257 .C38 در کتابخانه شماره2 (ایرانشناسی و اسلام شناسی) مجلس شورای اسلامی موجود می باشد.

سفرنامه آدام اولئاریوس
آدام اولئاریوس (Adam olearius) که نام اصلیش آدام اولشلگر است، پژوهشگر، ریاضیدان، وکتابدار آلمانی بود او دبیر سفیر دوک هولشتاین – فردریک سوم- به شاه ایران، شاه صفی بود. او پیرامون دیده هایش از سفر به ایران دو کتاب نگاشته است. کتاب او آگاهی های ارزشمندی از روزگار ایران پس از پادشاهی شاه عباس بزرگ بر جای گذاشته است.
اولئاریوس به زبان فارسی چیرگی داشت و نوشته های او از جهت بی طرفی نویسنده و نیز پژوهنده بودنش آگاهی های سودمندی را در سنجش با دیگر سفرنامه های آن روزگار برجا گذاشته است. اولئاریوس در نیمه دوم قرن هفدهم میلادی در زمان حکومت شاه صفی از خاندان صفویه از راه روسیه عازم ایران شد. او مدت یکسال و نیم در ایران بود و بخش بزرگی از این مدت را در سفر گذارند. وی در سفرنامه خود آنچه را که به چشم دیده دقیقا و با موشکافی بازگو کرده است. سفرنامه او به خصوص درباره اوضاع اجتماعی ایران و آداب و رسوم و سنت های مردم در دوران صفویه اطلاعات ارزشمندان به خواننده می دهد. شرح دقیق در سفرنامه اولئاریوس، درباره مراسم تدفین مردگان، یا پرورش کرم ابریشم و توصیفات او درباره ساختمان های معروف عصر صفوی و از جمله بقعه شیخ صفی الدین در اردبیل در کمتر سفرنامه ای دیده می شود.
کتاب اولئاریوس کمی پس از انتشار به زبانهای انگلیسی، فرانسه و هلندی ترجمه شد.
از سفرنامه او ترجمه ای به فرانسه و همچنین ترجمه دیگری به انگلیسی در کتابخانه ایرانشناسی مجلس موجود است. ترجمه انگلیسی تحت عنوان The voyage and travels of the ambussadors sentچاپ 1669 در دوجلد با شماره رده بندیDS7 .O493 در کتابخانه شماره2 موجود است.


منابع و مآخذ
1.www.wikipedia.org.
2.رفعتی، همایون. فهرست موضوعی سفرنامه های مربوط به ایران .- [همدان]: دانشگاه بوعلی سینا، 1368.
3. شاردن، ژان؛ ترجمه عباسی، محمد. سیاحتنامه شاردن.- تهران: امیرکبیر، 1349-
4.اولئاریوس، آدام؛ ترجمه بهپور، احمد. سفرنامه آدام اولئاریوس.- تهران: ابتکارنو، 1385.
5.اولئاریوس، آدام؛ ترجمه کردبچه، حسین. سفرنامه آدام اولئاریوس.- تهران: کتاب برای همه، 1369.


مولف: سکینه مرادی
منبع: کتابخانه شماره2 (ایرانشناسی و اسلام شناسی) مجلس شورای اسلامی

بخش اول این گزارش را اینجا بخوانید

بخش دوم این گزارش را اینجا بخوانید

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید