روش های مورخان عثمانی در تاریخ نگاری

ميراث مكتوب - کتاب تاریخ نگاری و مورخان عثمانی نوزدهمین کتاب از مجموعه انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام، توسط دکتر نصرالله صالحی ترجمه و تدوین شد. اين کتاب در یک فصل مقدماتی و چهار فصل اصلی تنظیم شده است.
در سال­های اخیر، تاریخ­نگاری در ایران و جهان، یکی از دغدغه های برخی از محققان تاریخ در ایران بوده است. هرچند شمار آثار تألیفی و ترجمه شده در این زمینه اندک است، ولی همین تعداد اندک، حاکی از توجه محققان تاریخ به مسأله مهم تاریخ­ نگاری است. مسأله­ای که در گذشته توجه چندانی به آن نشده بود.
یکی از جریان ­های مهم تاریخ ­نگاری در جهان اسلام، بدون شک تاریخ­نگاری عثمانی است. مورخان قلمرو امپراتوری عثمانی، در طول شش سده استیلای عثمانیان، آثار پرشمار و ارزشمندی خلق کرده اند. البته اروپاییان بیشتر از مسلمانان اعم از ایرانی و عرب، به مطالعه و بررسی این آثار پرداخته­اند. چنانکه همین مستشرقان اروپایی منابع تاریخ عثمانی از سده دهم/ شانزدهم به بعد را به زبان­های خود ترجمه کرده­اند.
مورخان غربی که به شناخت دولت عثمانی نیاز داشتند، متن کامل یا بخشی از آثار تاریخی سفرا و سیاحان عثمانی، به ویژه آثار مورخان بزرگی نظیر کاتب چلبی، نعیما، خواجه سعدالدین و جلال زاده مصطفی را به زبان­ های ایتالیایی، فرانسوی، انگلیسی و آلمانی ترجمه و منتشر کرده­اند.
در ایران متأسفانه تا دوره ناصرالدین شاه، هیچ توجهی به تاریخ عثمانی و منابع آن نشد. در این دوره بنا به علاقه شخص شاه، چند منبع تاریخی عثمانی به فارسی ترجمه شد و بعد از آن بار دیگر این آثار مورد بی ­توجهی قرار گرفت. بنابراین آشنایی محققان تاریخ در ایران، از تاریخ­نگاری عثمانی تا روزگار حاضر همچنان ادامه یافته است.
در حالی که در ایران، چنین فقر شدیدی نسبت به تاریخ­نگاری عثمانی وجود دارد، در اروپا و آمریکا علاوه بر تصحیح و انتشار منابع دست اول عثمانی، ده­ها تک ­نگاری ارزشمند به صورت کتاب و پایان­نامه­های تحصیلی درباره تاریخ­نگاری عثمانی، تألیف و انتشار یافته است. علاوه بر آن، یکی از پروژه­های مهم دانشگاه هاروارد در یک دهه گذشته، تدوین دانشنامه مورخان عثمانی است که از طریق اینترنت در دسترس همگان است.
پرداختن به تاریخ­نگاری عثمانی به ویژه برای ما ایرانیان از آن لحاظ که موجب شناخت بهتر و بیشتر تاریخ­نگاری ایران می­شود، دارای اهمیت بسیاری است، زیرا تاریخ­نگاری عثمانی از همان آغاز شکل­گیری و نیز در مرحله اوج و کمال خود تا حد زیادی وام­دار زبان فارسی، عناصر ایرانی و شیوه­های تاریخ­نگاری ایران بود.
نگارنده با نظر به این ضرورت­ها، از چند سال گذشته به این سو، در کنار ترجمه منابع و متون عثمانی، تعدادی از جدی­ترین مقاله­های مربوط به تاریخ­ نگاری عثمانی، از زبان انگلیسی و ترکی را ترجمه کرده است.
کتاب حاضر مشتمل بر مقاله­های مذکور و نیز فصلی از کتاب رمضان ششن درباره مورخان عثمانی است که در پژوهشکده تاریخ اسلام انتشار می ­یابد.
فصل مقدماتی کتاب، در مقاله­ای با عنوان «تاریخ­نویسی در آناتولی (پیش از دوره عثمانی)» از علی ارطغرل به بحث تاریخ نگاری پیش از عثمانی پرداخته است.
فصل اول کتاب طی نه مقاله روند تاریخ­نگاری عثمانی را بررسی کرده است. مقالات این بخش شامل این مباحث است: پیدایش تاریخ نگاری عثمانی؛ آغاز تاریخ ­نگاری عثمانی؛ در باب تاریخ ­نگاری در عثمانی؛ مروری بر تاریخ ­نگاری عثمانی؛ تاریخ­ نگاری عثمانی؛ جریان­های عمده در تاریخ­ نگاری عثمانی؛ رابطه علت و معلول در تاریخ­ نگاری عثمانی؛ تاریخ­ نگاری عثمانی در دوره سلیمان قانونی؛ نخبگان ایرانی در خدمت سلطان عثمانی.
فصل دوم کتاب به موضوع «تاریخ ­نگاری عثمانی در دوره تنظیمات» پرداخته است.
فصل سوم «مورخان عثمانی» را معرفی کرده است.
فصل چهارم نیز مشتمل بر چهار مقاله به شرح زیر است: معرفی و توصیف منشآت فارسی صاری عبدالله افندی؛ معرفی یک مجموعه منشآت از سده دهم؛ در فواید فتحنامه­های عثمانی؛ ظفرنامه­های عثمانی: مطالعه موردی ظفرنامه سلطان مراد خان.
تاریخ نگاری و مورخان عثمانی برای پژوهشگرانی که درباره امپراتوری عثمانی تحقیق می‌کنند و نیز پژوهشگرانی که به مطالعه تاریخ‌نگاری ایران و جهان اسلام علاقه‌مندند، مفید خواهد بود. در این کتاب، سنت تاریخ‌نگاری در جهان اسلام به‌صورت مقایسه‌ای توجه شده است.
چاپ نخست کتاب «تاریخ‌نگاری و مورخان عثمانی» با ترجمه و تالیف نصرالله صالحی در 466 صفحه، شمارگان یک‌هزار و 500 نسخه و بهای 15هزار و 500 تومان از سوی پژوهشکده تاریخ اسلام راهی بازار کتاب شده است.

پژوهشکده تاریخ اسلام

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.