انتشار ساقی ‌نامه اثر میرزا ابوطالب فندرسکی

ميراث مكتوب - ساقی‌نامه اثر میرزا ابوطالب فندرسکی به همت مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران منتشر شد.
ساقی‌نامه‌ میرزا ابوطالب در 1124 بیت به بحر متقارب سروده شده که در ضمن آن شش غزل نیز آمده است. فندرسکی که علاوه بر شاعری در علوم رایج روزگار نیز دستی داشته، در ضمن ابیات ساقی‌نامه اصطلاحات و قواعد بعضی از علوم آن عهد را آورده است. این موضوع سبب شده که ساقی‌نامه‌ی وی علاوه بر شیوایی و لطافت ادبی صبغه‌ای علمی نیز بیابد و وقوف شاعر را در بعضی از علوم آشکار سازد.
این ساقی ‌نامه با حمد خدا آغاز می‌شود و با مناجاتی دلکش نیز انجام می‌پذیرد.
میرزا ابوطالب که در بعضی از علوم آثاری نیز نگاشته در ساقی‌نامه با استادی و مهارت بعد از خطاب به ساقی از اصطلاحات، مفاهیم و قواعد آن علوم در شعر خویش بهره برده است. نکته‌ی مهم آن است که معمولاً مخاطبه‌های میرزا ابوطالب با ساقی متناسب با اصطلاحات آن علمی است که بعد از این مخاطبه‌ها بدان پرداخته شده است.
میرزا ابوطالب در این ساقی‌نامه دو حکایت تاریخی را نقل می‌کند:
در نخستین حکایت او اشاره می‌کند که جعفرقلی از جانب شاه سلیمان سمت بیگلربیگی یافته و با عدل و داد و شوکت فراوان حکم می‌راند. سلطان سلیمان در سفر خود به استرآباد نظر مردم را درباره‌ی رفتار و شیوه‌ی حکمرانی جعفرقلی جویا می‌شود تا دریابد آیا او به عدل رفتار کرده است؟ در پاسخ مردم نیز با اظهار خشنودی از امارت جعفرقلی به عدل و داد وی گواهی می‌دهند.
در دومین حکایت ماجرای شکار گوزن در مازندران توسط شاه سلیمان وصف شده که در ضمن داستان شاعر ممدوح خود را مدح می‌کند.
ابوطالب فندرسکی ادیب و شاعر دوره‌ی رواج سبک هندی (اصفهانی) است. منظومه‌های وی از جمله ساقی‌نامه نیز در ترکیب‌سازی، آوردن ترکیب‌های اضافی و وصفی، خیال‌پردازی، نازک‌اندیشی و کاربرد واژه‌ها و ترکیب‌هایی که از زبان مردم کوچه و بازار گرفته شده متأثر از ویژگی‌های سبک هندی است.
فندرسکی در رساله بیان بدیع ـ که یک از دو رساله‌ی فارسی وی در علوم بلاغی است ـ سروده‌ها و قطعات نثر لطیف و بدیع خود را از منظومه‌ها و دیگر آثارش شاهد آورده است. بدیهی است وی کوشیده به بهترین ابیات خود در این رساله استشهاد کند. او در توضیح‌ آرایه‌های بلاغی گوناگون در چهل و نه موضع از ابیات ساقی‌نامه بهره گرفته است. چهل و دو بار به صراحت از ساقی‌نامه نام برده و در هفت موضع به ساقی‌نامه اشاره نکرده است.
اما خود ساقی‌نامه سرایی نیز حائز اهمیت است:
ساقی‌نامه از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب مثمن مقصور یا محذوف سروده شده است. ساقی‌نامه معمولاً خطاب به ساقی و مُغنّی است و در آن، شاعر گذر سریع عمر و ناپایداری دنیا و جفای روزگار را گوشزد می‌کند و خواننده را به اغتنام فرصت و دریافتن دم اندرز می‌دهد. ساقی‌نامه‌ها از گونه‌های لطیف شعر فارسی محسوب می‌شوند که در بیشتر آن‌ها شاعر به تصویر آرمان‌شهر خود می‌پردازد. در این ساقی‌نامه‌ها می‌توان با بعضی از شرایط تاریخی و اجتماعی عصر شاعر آشنا شد.
شاعر یا مؤلف مجموعه شرح‌حال گرانسنگی دارد:
میرزا ابوطالب فندرسکی فرزند میرزا بیک از عالمان و ادیبان دوره‌ی صفویه است، با آن که میرزا ابوطالب از مؤلفان پرکار این دوره به شمار می‌آید و کارنامه‌ی پرباری از خود برجای گذاشته امّا از دقایق احوال و زندگانی وی اطلاع زیادی در دسترس نیست. زمان ولادتش معلوم نیست و در تاریخ درگذشتش اختلاف است. زمان درگذشت ابوطالب را 1100، بعد از 1107 و 1124 ق نوشته‌اند.
ابوطالب دخترزاده‌ی میرزا ابوالقاسم فندرسکی (1050 ـ 950 ق) فیلسوف و حکیم مشهور دوره‌ی صفوی است که در دوره‌ی شاه عباس اول می‌زیست و مرتبه‌ای بلند در میان اهل علم و فضل و ادب داشت. اجداد او از سادات و علویانی بودند که در سده‌های سوم و چهارم هجری به ایران آمدند و در طبرستان و گرگان ساکن شده‌اند. آن‌ها به سبب سیادت خود در میان مردم جایگاه ویژه‌ای داشتند و همواره تکریم می‌شدند.
ساقی‌نامه اثر میرزا ابوطالب فندرسکی به همت مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به بهای ۵۰۰۰ تومان به بازار نشر آمده است.

منبع خبر: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید