شکوفه زار، شرحی بر شرف نامه نظامی

ميراث مكتوب - در نشر متون کهن رسمی نیکو درافتاده است که تصویر یا تصویرهایی از صفحات آغاز و انجام نسخه یا نسخه های خطی که در تحقیق یک اثر به کار گرفته شده اند را در پایان مقدمه مصحح یا پایان کتاب درج می کنند. این کار مزایایی دارد که از آن جمله آشنایی خواننده علاقه مند به متن با نوع کتابت و خط و آرایه های کتاب است. البته گاه این تصاویر می تواند دشواری کار مصحح متن را بنمایاند.
هرچند گاهی موجب ضرر هم می شود. مانند آنچه در مورد کتاب شکوفه زار سراج الدین علیخان آرزو رخ داده است.
اما شرح ماوقع:
نشر سفیر اردهال به تازگی در زمینه انتشار میراث مکتوب دوره اسلامی به نشر مجموعه ای با نام «احیای متون» دست زده و اولین عنوان این مجموعه به کتاب شکوفه زار اثر ادیب بزرگ شبه قاره در قرن دوازده هجری، سراج الدین علیخان آرزو، اختصاص یافته است.
خان آرزو در این کتاب به شرح و تفسیر شرف نامه نظامی گنجوی پرداخته است. شکوفه زار که شرح نیمه اول اسکندرنامه نظامی است، به تصحیح خانم زهرا ابراهیم اوغلی خیاوی و پیشگفتار آقای مهدی رحیم پور منتشر شده است.
این کتاب براساس نسخه خطی موجود در کتابخانه مولانا آزاد دانشگاه اسلامی علیگر هند با شماره 89165525 و مقابله با نسخ دیگر تصحیح شده و آن چنان که مصحح محترم در مقدمه خود نوشته اند: «تلاش گردید تا در تصحیح، ضبط نسخه اساس حفظ و موارد اختلاف نسخه نمون ها در پاورقی ها درج شود.»(ص47) در صفحه 63 مقدمه مصحح کتاب، تصویر «صفحه آغازین نسخه اساس با شماره بازیابی 89165525» درج شده و تقریبا واضح و خوانا است. تصویر این صفحه را در زیر می بینید:






متن تصحیح شده این برگ در صفحات 71 و 72 کتاب چنین آمده است:














با کمی دقت در متن نسخه می توان به این اشتباهات پی برد:
1- کلمه اول «نحمد الله» است نه «بحمد الله»
2- در سطر اول کلمه «صلواه» مسلما اشتباه است و آنچه از نسخه عل درپاورقی درج شده(صلوه) درست است.
3- کلمهم «الله» در ابتدای سطر دوم اشتباه فاحش است و درست آن «اله» است که در پاورقی از نسخه عل نقل شده است.
4- در سطر چهارم «سکندر بر و بحر شعار» در نسخه خطی به وضوح «سکندر بر و بحر اشعار» خوانده می شود. و دست کم در پاورقی بدان اشاره نشده است.
5- در سطر ششم «ملک» اشتباه و آن چنان که در تصویر نسخه نیز می توان دید «بلک» است که امروز ما آن را به صورت «بلکه» می نویسیم.
6- در سطر هشتم «کتاب کامل انتصاب» معنای درستی ندارد و آنچه از تصویر نسخه نیز به دست می آید، هر چند کاملا واضح نیست، اما مسلم چنین کلمه ای نیست و در تصویر نسخه عل «کامل النصاب» خوانده می شود که مصحح محترم در پاورقی هم به آن اشاره ای نکرده است.
7- در سطر نهم «ابیات متعلقه» بی معنی است به ویژه که با تاکید بر روی حرف لام حرکت فتحه نیز گذاشته شده. کلمه درست «مغلقه» است که در نسخه عل نیز به آسانی خوانده می شود و در پاورقی هم حتی به عنوان اختلاف نسخه درج نشده است.
8- در سطر سوم صفحه 72 کلمه «بزداید» به روشنی در متن نسخه «برآید» است و معنی جمله نیز با کلمه برآید درست است.
9- در پاورقی شماره 1 صفحه 72 آمده است که «عل، حا: -مبارک» یعنی در نسخه علیگره و کتابخانه ملی کلمه مبارک را ندارد، حال اینکه در نسخه عل که صفحه آغاز آن در صفحه 65 کتاب چاپ شده، کلمه مبارک وجود دارد.
10- در سطر ششم همان صفحه کلمه «چنانچه» در تصویر نسخه اساس بی تردید «چنانکه» است و معنای درست هم با همین واژه به دست می آید.
هدف از واگویی این خطاها و بدخوانی ها به هیچ روی طعن به محقق محترم کتاب که بی شک زحمات فراوان برای تحقیق و نشر این کتاب متحمل شده اند، نیست، بلکه بر این باورم اگر با همین نسبت در تمام کتاب اشتباهات تکرار شده باشند، که احتمال آن زیاد است، در 165 صفحه متن باید انتظار 1650 خطا و بدخوانی ابتدایی داشته باشیم که به هیچ رو انتظار نمی رود و قابل پذیرش نیست.
گمان می کنم اهل فن با من هم رای باشند که این حجم خطا در چنین کتابی با نسخه های خطی خوشخوان و متن روان و آسان، به هیچ رو قابل قبول نیست و اگر سخت گیری منتقدان و کارشناسان و نسخه پژوهان در چنین مواردی در قالب نقدهای سازنده و بی پرده نشان داده نشود، بیم آن می رود با رواج و رونق خوبی که نشر متون کهن در سالیان اخیر داشته و امید است روز به روز بیشتر و بیشتر شود، از میزان دقت و وسواس محققان جوان کاسته شود و در نتیجه میزان اعتماد و اطمینان پژوهش گران به این گونه متون کاهش یابد و در آینده ای نه چندان دور شاهد خیل پرشمار متون غیرقابل استنادی باشیم که منتشر نشدنشان بسیار دوست داشتنی تر است.

سید مهدی جهرمی

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید