کتاب های فارسی شبه قاره

ميراث مكتوب - منطقۀ شبه ‌قاره كمابيش از آغاز سدۀ نوزدهم ميلادي تا چند دهه نخستين سدۀ بيستم ميلادي يكي از مهم ‌ترين مراكز چاپ كتاب و بويژه كتاب‌هاي فارسي بوده است. آگاهي ما از حجم عظيم كتاب‌هاي چاپ‌شدۀ آن منطقه اندك است و اين نكته جز با انتشار كتابشناسي‌هاي متون چاپي آن منطقه امكانپذير نيست. خوشبختانه چندي پيش كتابشناسي ارزشمندي در اين زمينه با عنوان كتابشناسي آثار فارسي چاپ شده در شبه قاره منتشر شد كه در آن به شناسايي 10589 اثر در 20628 چاپ گوناگون پرداخته شده است.
محدودۀ زماني اين كتابشناسي از آغاز چاپ در شبه‌قارّه تا سال 2007 م را در بر مي‌گيرد كه چيزي افزون بر دويست سال خواهد بود. آگاهي از مشخّصات اين تعداد از كتاب‌هاي چاپي فارسي براي كساني كه بخواهند دربارۀ تاريخ ادب فارسي در شبه ‌قارّه پژوهش كنند كليد بسيار خوبي خواهد بود. از سويي وقتي مي‌بينيم كه بخش مهمّي از اين چاپ‌ها به متون ديرينه‌سال ادب فارسي در پهنۀ فرهنگي اين زبان اختصاص يافته، مي‌توانيم دريابيم كه هر پژوهشگر متون فارسي براي آگاهي از پيشينۀ چاپ بسياري از متون ناگزير است تا به اين كتابشناسي رجوع كند.
بديهي است كه دست ‌كم در حال حاضر نمي ‌توان هيچكدام از كتابشناسي‌ها را كارهايي نهايي و در بر گيرندۀ همۀ آثار مرتبط با موضوع آن‌ها به شمار آورد. كتابشناسي مورد گفتگوي ما نيز قاعدتاً شامل همۀ كتاب‌هاي چاپي شبه‌قارّه نخواهد بود. بنابراين اگر مواردي را كه از ديد مؤلّف به دور مانده در نظر بگيريم، قطعاً به اين آمار افزوده خواهد شد و ديدي فراگيرتر دربارۀ جنبش چاپ متون فارسي در شبه‌قارّه به دست خواهيم آورد. با اين حال نمي‌ توان اين نكته را ناديده انگاشت كه ديدن و فهرست‌نويسي افزون بر بيست هزار متن چاپي مربوط به يك منطقۀ جغرافيايي تا چه اندازه دشوار و زمان‌گير است. بويژه كه بسياري از چاپ‌هاي شناسانده شده در اين فهرست در شمار كتاب‌هاي كم‌ياب يا ناياب محسوب مي‌شوند و دسترسي بدانها نيازمند مراجعه به كتابخانه‌هاي بزرگ و تخصّصي است. بنابراين ارزشمندي چنين كاري بر آگاهان فن پوشيده نخواهد بود و شايد اغراق‌آميز نباشد اگر اين كار بعنوان اثري ممتاز در شناسايي بخشي مهم از تاريخ نگارش‌هاي فارسي به شمار آيد.

علي صفري آق قلعه، پژوهشگر و نسخه شناس در شماره 6 - 7 ماهنامه جهان كتاب نگاهي دارد به كتاب کتابشناسی آثار فارسی چاپ شده در شبه قاره (هند، پاکستان و بنگلادش) اثر عارف نوشاهي كه در سال 1391 از سوي مركز پژوهشي ميراث مكتوب منتشر شده است.

متن كامل اين مقاله را مي توانيد در فايل پايين مطالعه كنيد.


افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید