دمی با عالمان جبل عامل به خط «شیخ حر عاملی»

ميراث مكتوب - «امل‌الآمل» اثر «شیخ حر عاملی» به خط خود شیخ در گنجینه کتابخانه و موزه ملی ملک، فرصتی برای آشنایی با زندگی عالمان و بزرگان منطقه جبل عامل فراهم می کند.

از جبل عامل تا مشهد، با یک رویای صادقه

«محمد بن حسن بن علی بن محمد حسین العاملی المشغری» (زاده 1033 قمری در جبل عامل/ درگذشته قمری در مشهد) مشهور به «شیخ حر عاملی» تا 40 سالگی در سوریه و جبل عامل نزد استادان شیعی به فراگیری دانش مشغول بود. او در این زمان به عراق و خراسان رهسپار شد و در مشهد در صحن حضرت ثامن الائمه (ع) به درس‌آموزی پرداخت. شیخ افزون بر اشتغال به درس‌آموزی، منصب‌هایی همچون «شیخ‌الاسلام»ی و «قاضی‌القضات»ی مشهد را نیز بر عهده داشت. به گواهی هم‌عصران او، محضر شیخ یکی از باشکوه‌ترین مجلس‌های درس و بحث در آن زمانه بوده است. روایت شده است که «شیخ حر» در سال 1073 قمری هنگام ورود به مشهد رویایی می‌بیند که شوق نگارش کتابی در شرح حال عالمان منطقه «جبل عامل» در لبنان کنونی را در وی برمی‌انگیزد. این کار اما به دلیل فراوانی اشتغال، 23 سال بعد به سرانجام می‌رسد. کتاب «امل‌الآمل» با نام دیگر «تذکره المتبحرین فی العلماء المتاخرین» در شرح حال بزرگان، راویان حدیث و علمای شیعه برخاسته از «جبل عامل» و دیگر منطقه‌های پیرامونی است. نگارنده در این کتاب به یادآوری معاصران معروف «شیخ طوسی» و بزرگان و رجال نزدیک به زمان شیخ بسنده کرده است. این کتاب در واقع مکمل کتاب «منهج المقال» یا «رجال کبیر» تالیف «میرزامحمد بن علی استرآبادی» است.


اثری ارزنده در شرح زندگی رجال و عالمان

کتاب «امل‌الآمل» به ترتیب واژگان الفبا و در دو بخش تنظیم شده است. بخش نخست، به شرح حال علمای «جبل عامل» اختصاص دارد و ۲۱۴ شرح حال را دربرمی‌گیرد. نگارنده در نوشتن شرح حال، دامنه موضوع را گسترش داده و تاریخ‌های ولادت، وفات و بخشی از شعرها و نوشته‌های عالم مورد نظر را نیز آورده است. در بخش نخست، «دوازده مقدمه» و در بخش دوم «دوازده فایده» آمده ‌است. مطالب مقدمه‌ها اینگونه دسته‌بندی شده‌اند «منزلت راویان و محدثان»، «مجاز بودن بررسی عمیق شرح حال اشخاص»، «چگونگی شناختن عدالت و نکوهش کسی که در خود برتری می‌بیند هنگامی که در مقایسه با گذشتگان در خود امتیازی قائل است»، «برتری دادن متقدمین بر متاخرین و بالعکس»، «علت اهتمام ورزیدن برای گردآوری شرح حال علمای متاخر از شیخ طوسی» و «علت مقدم داشتن علمای جبل عامل بر دیگران»، «تتبع بسیار در احوال علمای متاخر». همچنین در پایان هر یک از دو بخش کتاب، هفت فهرست مفید، بدین ترتیب وجود دارد «احادیث شریف»، «اَعلام»، «مکان‌ها»، «کتب و مولفان»، «قوافی»، «منابع» و «موضوعات کتاب».
«امل‌الآمل» همواره مورد توجه علما و بزرگان بوده و از جایگاه شایسته‌ای در میان کتاب‌های شرح زندگی رجال و عالمان برخوردار است. نسخه‌ای از این اثر به خط «شیخ حر» در گنجینه نسخه‌های خطی کتابخانه ملی ملک با تاریخ پایان کتابت در «اوایل شعبان 1097 قمری» وجود دارد. «امل‌الآمل» چهارمین نسخه به خط مولف است که از روی نسخه سوم استنساخ شده است. این نسخه نفیس خطی که به خط نسخ روی کاغذ ترمه نگارش یافته، 165 برگ 17 سطری به اندازه‌های 6/12×3/19 سانتی‌متر دارد و به شماره 599 در کتابخانه و موزه ملی ملک ثبت شده است.

منبع: کتابخانه و موزه ملی ملک

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید