مطالعات غربیان در زمینه تشیع

ميراث مكتوب - کتاب شیعه شناسی غربی در فصول مختلف دیدگاه نظریه پردازان غربی را دربارۀ اصول اعتقادات شیعه دوازده امامی مطرح کرده است.

این کتاب دربردارندۀ مقدمه و 6 بخش است که بخش نخست با نام «نگاهی اجمالی به شیعه شناسی در غرب» دربردارندۀ دو فصل است. در فصل نخست بسیار کوتاه به تاریخچۀ اسلام شناسی در غرب پرداخته شده است که حول وحوش نیمۀ دهۀ 1800 میلادی ماکس مولر کتب مقدس شرقی را ویرایش کرد و آرام آرام اسلام شناسی در غرب رواج یافت.

فصل دوم نیز به تاریخچۀ شیعه شناسی در غرب پرداخته است که نخستین بار در سدۀ نوزدهم ادبیات شیعه در قالب یک چاپ سنگی منتشر شد و پسانتر گلدزیهر، ژولیوس ولهاوزن، ادوارد براون، دونالدسون، هانری کربن و لویی ماسینیون آثاری دربارۀ اسلام شیعی منتشر کرده اند.

بخش دوم کتاب «مبانی کلامی شیعه دوازده امامی» نام دارد که دربردارندۀ چهار فصل است. در فصل نخست که «عقلانیت مهم ترین شاخصۀ تفکر شیعه امامیه» نام گرفته است نویسنده به روایت های امامان دربارۀ عقل می پردازد و سپس با استناد به مقاله ای از هانری کربن فرانسوی، برخی از مکاتب فلسفی شیعی را بررسی می کند. فصل دوم «کلام برهانی – فلسفی شیعه امامیه» نام دارد که در سطرهایی از این فصل می خوانیم: «کلام امامیه در اصول عقایدِ برهانی و استدلالیش و نیز در روشِ مباحث انتقادیش از امامان سرمشق گرفته است و از آنجا که طبق نصوص قرآنی، اهل بیت پیامبر آگاه ترین افراد به دقایق وحی و احکام شریعت بودند گفتار و کردار آنان تجسم وحی الهی و معارف و احکام اسلامی است.»

فصل سوم «اصل عقل بنیانِ عدل در شیعه دوازده امامی» نام گرفته است که سرچشمۀ اصل اعتقادی عدل را عقلانیت شیعۀ دوازده امامی قلمداد کرده است چرا که شیعه به حسن و قبح عقلی و ذاتی معتقد است. نویسنده در ادامه به نمونه هایی از بیانات حضرت علی دربارۀ عدل می پردازد و سپس به این برآیند می رسد که اعتقاد شیعیان امامیه به زیربنایی بودن عدل در ایمان و عمل دینی مولود اهمیتی است که امامان برای این اصل بنیادی قائل بودند.

«امامت» نام فصل چهارم است که در سطرهایی از این فصل دربارۀ امام آمده است: «در قرآن کریم کسی که حامل بالاترین درجات قرب یعنی ولایت باشد و رابطۀ انسانیت را با حق و حقیقت حفظ کند امام نامیده می شود.» نویسنده در ادامه به تفاوت های میان شیعه اسماعیلیه و شیعه دوازده امامی می پردازد و پسانتر اصل عصمت در میان شیعیان توضیح داده می شود.

بخش طولانی این کتاب که دربردارندۀ 11 فصل است، بخش سوم است که بر آن «بررسی و تحلیل نظریات شیعه شناسان غربی در مورد عقلانیت، عدل و امامت شیعه دوازده امامی» نام نهاده اند. در فصل نخست این بخش دیدگاه ویلفرد مادلونگ اسلام شناس آلمانی بررسی شده است. وی که کتابی با نام «جانشینی محمد» را به رشتۀ نگارش درآورده است، به خلافت، امامت و عقلانیت پرداخته است.

فصل سوم دربارۀ دیدگاه اتان کلبرگ استاد دانشگاه اورشلیم است که وی دربارۀ امامت نوشته است. چنانکه کلبرگ نوشته است پژوهشگران حدیث امامی در بلخ، کاشان، قزوین، گرگان و آمل فعال بوده اند و در فاصلۀ میان نیمۀ سدۀ سوم تا نیمۀ سدۀ چهارم، ایران و عراق، به ویژه قم و کوفه دو مرکز مهم فعالیت شیعۀ امامی بودند.

در فصل چهارم به دیدگاه زابینه اشمیت که استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه آزاد برلین پرداخته شده است و فصل پنجم نظر رونالد بوکلی که از شیعه شناسان غربی است دربارۀ امامت بررسی شده است. دیدگاه هاینس هالم استاد شیعه شناسی دانشگاه توبینگن دربارۀ امامت در فصل ششم نقد و بررسی شده است.

مؤلف در فصل هفتم از بخش سوم به دیدگاه جوئل کرامر دربارۀ عقلانیت پرداخته است. کرامر بر این باور است که اگر عقلانیت شیعۀ دوازده امامی نبود نوزایی هایی اسلامی در سده های سوم و چهارم تحت حاکمیت شیعی آل بویه به وجود نمی آمد و پیرو آن، نوزایی اروپا در سدۀ دوازدهم رخ نمی داد.

فصل هشتم نظر پل لوفت شیعه شناس آلمانی و کولین ترنر اسکاتلندی را به بوتۀ معرفی گذاشته است که این دو بر این باورند که خلافت حضرت علی، فاجعۀ کربلا و پنهان شدن امام دوازدهم و نظریۀ مهدویت، سه رخداد مبنایی در تاریخ شیعه است. نویسنده در فصل نهم از دیدگاه جونا وینترز در مقالۀ خاستگاه های شیعه سخن گفته است. دیدگاه ویلیام مونتگمری وات، مورخ و اسلام شناس اسکاتلندی دربارۀ امامت در فصل دهم بررسی شده است .

فصل پایانی بخش سوم به دیدگاه هانری کُربَن، فیلسوف، متکلم، اسلام شناس و شیعه شناس فرانسوی اختصاص یافته است که دیدگاه های وی دربارۀ امامت و عقلانیت بررسی شده است. کربن حیات معنوی خود را مرهون سهروردی می دانست و بر این باور بود که دیدگاه پژوهشگران غربی دربارهٔ اینکه ابن رشد پایان فلسفه در میان مسلمانان است، نادرست است چرا که فعالیت فلسفی در شرق اسلامی به ویژه ایران وجود داشته و دارد.

بخش چهارم این کتاب «نقد نظریه های شیعه شناسانه غربی در یک روند اجمالی» است که دربردارندۀ سه فصل است. فصل نخست این بخش «شرق شناسی، تهدیدها و فرصت ها» نام دارد که در آغاز سخنی از ادوارد سعید به چشم می خورد که شرق شناسیِ غربی ها در راستای راهبرد استعماری خود همواره بر برتری موقعیت غرب تکیه می کند. «دیدگاه سوژه محور» نام فصل دوم است که به دیدگاه شرق شناسانی همچون ماسینیون فرانسوی پرداخته می شود کسی که اگرچه بر دیدگاه های کربن تاثیر می گذارد اما نقطۀ آغاز حرکتش دیدگاه های استعمارگرانه و سوژه محور بوده است. فصل سوم واپسین فصل این بخش «دیدگاه پدیدارشناسانه» نام گرفته است.

عنوان بخش پنجم «نقد رویکردهای کلامی شیعه شناسان غربی» است که در این بخش دیدگاه های پژوهشگرانی چون مادلونگ، باشر، هانری کربن، میرچا الیاده نقد و بررسی شده است.

واپسین بخش این کتاب که بخش ششم است «نتیجه گیری و پیشنهاد» نام دارد که نویسندۀ کتاب به این برآیند می رسد با وجود آنکه رویکرد شیعه دوازده امامی بر مبانی عقلانی مبتنی است بررسی ها نشان می دهد که در آرای شیعه شناسان غربی به عقلانیت آموزه های شیعی توجه اندکی شده است که البته ویلفرد مادلونگ آلمانی در میان استثناء است چرا که وی با بررسی دیدگاه های خواجه نصیرالدین طوسی، به عقل گرایی شیعی توجه کرده است.

صانع پور: مریم، شیعه شناسی غربی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 441صفحه، 1393.

براي مطالعه مقدمه اين كتاب بر روي فايل پايين كليك كنيد.






دريافت فايل


افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.