گفت و گو با مسئولان کتابخانۀ مرکزی ارومیه

قدیمی ترین نسخه احقاق الحق در کتابخانۀ مرکزی ارومیه

میراث مکتوب - عدم اطلاع رسانی مناسب، نبود فهرست کامل و امکانات لازم برای ساماندهی متون خطی از جمله مشکلاتی است که مسئولان و مخاطبان کتابخانه ها در شهرستان های مختلف با آن مواجه هستند. به عنوان مثال  دربخش نسخ خطی کتابخانۀ مرکزی ارومیه حدود 123 نسخه خطی ، 223 نسخه چاپ سنگی و 57 نسخۀ چاپ سربی وجود دارد که بسیاری از پژوهشگران از آن بی اطلاع هستند.  

آنچه در ادامه می آید گفت و گو با آقایان علی فیروز، مدیر کل کتابخانه های عمومی استان آذربایجان غربی و موسی نوری رییس کتابخانۀ مرکزی ارومیه درباره نسخه های خطی موجود در این کتابخانه است.

به عنوان پرسش نخست دربارۀ نسخه های خطی موجود که هم اکنون در کتابخانۀ مرکزی ارومیه نگهداری می شود، کمی توضیح دهید.

در بخش نسخ خطی کتابخانه مرکزی ارومیه حدود 123 نسخه خطی ، 223 نسخه چاپ سنگی و 57 نسخه چاپ سربی موجود می باشد که موضوع کتابها دینی، تاریخی و شعر است. این نسخ بیشتر مربوط به دوران صفوی تا قاجار هستند ولی در بین آنها نسخ دوران تیموری نیز وجود دارد. از جمله کتب جالب در این بخش، نسخه کاملی از احقاق الحق از قاضی نورالله شوشتری است که در سال 1024 ه. ق از روی نسخۀ مؤلف کتابت شده است و جزو قدیمی ترین نسخ موجود در کشور است. این نسخه به صورت کامل در 482 برگ و با خطوط مختلف مانند نسخ و نستعلیق نوشته شده و حاشیه های مختلفی دارد.

یکی از محسنات بخش نسخ خطی وجود کتب اهدایی آقای بهزاد تمدن به مجموعة کتابخانۀ مرکزی است که این نسخه ها قسمتی از کتابخانة ارزشمند پدرشان، مرحوم محمد تمدن هستند. این مجموعة نفیس، ارزشمند و منحصربفرد در حوزه آذربایجان و ارومیه است که توسط آقای تمدن جمع آوری شده اند و شامل دیوان ها و نوشته ­های برخی دانشمندان و شاعران ارومیه و آذربایجان غربی در دوران قاجار هستند که اطلاعات جالبی از اوضاع اجتماعی این خطه از ایران آن دوران در خود دارند. در میان این نسخه­ ها نیز دیوان­های ترکی و فارسی مانند دیوان عاجز، دیوان راغب ارموی، عرفی، دیوان پریشان، عندلیب افشار و .... قرار دارد که از شاعران منطقه ارومیه و افشار بودند و در تذکره ها نامشان آمده ولی دیوانشان تاکنون در دست نبود.

در سالهای اخیر بسیاری از کتابخانه ها برای دسترسی آسان مخاطبان خود به سمت دیجیتالی شدن پیش رفته اند . آیا در کتابخانۀ مرکزی ارومیه اقداماتی در این باره صورت گرفته است؟

بله.  تقریباً یک سال است که تصویربرداری از نسخ خطی شروع شده، که انشاءالله تا آخرسال 93 به پایان خواهد رسید و بعد از آماده سازی در اختیار محققان  و مصححان قرار خواهد گرفت.

یکی از مشکلات نسخه های خطی در کشور ما نبود ساماندهی درست این نسخ است. به اعتقاد شما این موضوع چه مشكلاتي را براي مصححان و پژوهشگران به همراه داشته است؟

مهمترین مشکلات پیش روی مصححان و محققان، عدم دسترسی به منابع موجود، عدم وجود یک سایت مشترک نسخ خطی در کل کشور، عدم وجود مرکز تحقیقاتی جهت ارائۀ آموزش­های لازم در خصوص ساماندهی، حفاظت و اشاعة اطلاعات نسخ خطی هستند. این مسائل و بخصوص عدم ساماندهی و عدم وجود بانک نسخ خطی باعث دوباره کاری در برخی نسخ و عدم وجود اطلاعات از نسخ موجود در کتابخانه های  شهرستان ها بسیار دیده شده است. از سوی دیگر مصححان و محققان شهرستانی نیز برای گرفتن اطلاعات مربوط به نسخ موجود در سایر کتابخانه­ها، بخصوص نسخ موجود در کتابخانه­های سایر شهرستان­ها با مشکلات عدیده­ای روبرو هستند. 

با آنچه فرمودید حمایت ها از واقفان نسخه های خطی تا چه اندازه ضروری است؟

بیشتر نسخه های خطی موجود در کشورمان در منازل ، درمحیطیکاملاً نامناسب نگهداری می شوند که به مرور این آثار فرهنگی و گرانبها از بین خواهند رفت. پس باید یا نسخ خطی را از صاحبان آنها خریداری و یا فضایی را فراهم کنیم تا واقفان و دارندگان نسخ خطی اطمینان حاصل کنند و با کمال میل نسبت به اهدای آنها و نگهداری در شرایط استاندارد اقدام نمایند. همچنین حمایت مادی و معنوی از واقفان، دعوت از واقفان دربرنامه­ها و همایش­های فرهنگی و معرفی آنها از طریق رسانه های گروهی یک امر لازم و ضروری می­باشد.

به عقیده شما چه راهکارهایی برای تشویق مردم و افراد حقیقی برای اهدا و وقف نسخه های خطی وجود دارد؟

اطلاع رسانی بخش نسخ خطی از طریق رسانه های گروهی  و مجلات و روزنامه ها، حفظ نام اهداکنندگان در فهرست­نویسی­ها، بزرگداشت آنها از طریق معرفی این افراد در کتابخانه­ها و معرفی بخش نسخ خطی و امکانات موجود در آن برخی از این راهکارها است. بازدید اهداکنندگان نسخ خطی از بخش نسخ، فرهنگ سازی برای اهدای کتاب خطی و تشویق و ترغیب مردم برای حفظ میراث فرهنگی دیگر عواملی است که می تواند سبب تشویق مردم به اهدا و وقف نسخه های خطی شود.

یکی از مشکلاتی که بیشتر کتابخانه ها به ویژه در کتابخانۀ های شهرستان ها دیده می شود نبود فهرست مناسب از نسخ موجود در این کتابخانه ها است. آیا در کتابخانۀ مرکزی ارومیه به این موضوع توجه شده است؟

فهرست­نویسی در هر کتابخانه­ای مانند کتابخانة مرکزی ارومیه امری ضروری است . فهرستنویسی به مانند شناسنامه­ای است که هویت کتاب را مشخص می­کند و به پژوهشگران در امر دستیابی به نسخ مورد نظرشان کمک می­کند و آثار پیشینیان را بهتر و بیشتر معرفی می­کند پس تا زمانی که هویت کتاب مشخص نشود، نمی­توان به ارزش آن پی برد. ما نیز در کتابخانة مرکزی ارومیه پس این امرفهرستنویسی را یک ضرورت می دانیم و برای تحقق هرچه بیشتر آن تلاش می­نمائیم و درحال حاضر مدتی است فهرست­نویسی نسخ خطی به صورت دقیق توسط جناب آقای سید هادی طباطبایی صورت می­گیرد.

در بسیاری از کتابخانه ها نسخه های وقفی و اهدایی به خوبی نگهداری نمی شود و شاید به عبارتی امکانات کمی برای نگهداری درست نسخه ها در کتابخانه های شهرستان ها دیده می شود. آیا این مشکل در کتابخانه ارومیه دیده می شود یا خیر؟
خیر- به حول و قوه الهی در استان آذربایجان غربی بخش متمرکزی برای نسخ خطی وجود دارد که تمامی نسخ (خطی،سنگی و سربی) از شهرستان­ها جمع آوری شده و به این مرکز انتقال یافته است. این بخش مکان مناسبی برای نگهداری نسخ فوق­الذکر بوده که دارای سیستم اعلام و اطفاء حریق خودکار و سیستم تنظیم دما و رطوبت و مجهز به دستگاه اسکنر مخصوص برای تصویربرداری از نسخ است و نسخ در وضع بسیار مناسبی نگهداری می­شوند.

با سپاس از سید هادی طباطبایی، فهرست نویس نسخ خطی کتابخانه مرکزی ارومیه

 

گفت و گو از سیده معصومه کلانکی

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید