گزارش یک کشتار: بررسی مستند حادثۀ حمله نجيب پاشا به كربلای معلی

میراث مکتوب - کتاب حاضر به صورت مستند و با استفاده از آرشیوهای عثمانی، ایران و عراق به موضوع کشتار مردم کربلا به دست سپاه محمدنجیب پاشا، والی بغداد در سال 1258هـ/1843م می‌پردازد.

مجموعه «اسناد و تصاویر کربلا» با توجه به فهرست‏‌های ضمیمه، مدارک اصیل و متنوعی است که در قالب گزارش‌‏ها و مدارک رسمی دولت‏‌های قاجار (ایران)، عثمانی (ترکیه) و عهد حکومت‏های پادشاهی و جمهوری عراق، گرد آمده است. دورۀ تاریخی این مجموعه فاصله سال‏های 1191- 1413هـ/ 1777-1992م را در برمی‌گیرد.

در معرفی این مجموعۀ متنوع باید گفت که مدارک معرفی شده شامل اطلاعات گسترده ای در باب این موضوعات است: حوادث طبیعی، اماکن مذهبی – آیینی، امور فرهنگی – اجتماعی، برنامه های آموزش عمومی مدارسف حوادث و انقلاب ها، وضعیت بهداشتی، تأسیسات و امکانات شهریو سازمان های اداری.

حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان در مقدمه‌ای که بر این کتاب نگاشته،‌ چنین آورده است:‌ «ایران و عراق از این دست کشورها هستند، چنان‏که در برخی از ادوار تاریخی، حتی از پیش از اسلام، مطلقاً تصور جدایی میان آنها وجود نداشت، ضمن آن که بحث‏‌های قومی و دینی همان روزگار هم بود، اما قوت نقاط مشترک بیش از آنی بود که بخواهد آنها را رودروی هم قرار دهد. پس از اسلام، و در طول قرون، این مناسبات فراز و نشیب‌‏های زیادی داشته است، اما چنان که می‌‏دانیم، از پس از تشکیل ایران ایلخانی، سرنوشت ایران و عراق باز مشترک شد و تمایز میان آنان به کلی کنار گذاشته شد. در دوره ترکمانان نیز اوضاع به همین شکل بود تا آن که دولت عثمانی در غرب و دولت صفوی در شرق برابر هم قرار گرفتند. بسیار طبیعی بود که صفویان که خود را میراث‌‏دار ترکمانان می‏‌دانستند، تعریف یک دستی برای منطقه‏‌ای به وسعت نیمه غربی ایران و عراق داشته باشند، اما مشکلاتی که پیش آمد، از جمله توسعه‏‌طلبی عثمانی‏ها به سمت شرق یا همان سیاست شرقی، آنان را به تسلط تجاوزکارانه بر عراق کشاند و به دلیل اختلافاتی که با صفویان برای‌شان پیش آمد، تصمیم به ماندن در این منطقه گرفتند.

این تسلط تجاوزکارانه چند قرن به طول انجامید و صرف از نظر مسائل مختلف، مشکل مهمی را میان مردم دو سو که تا پیش از آن در قرون طولانی تفکر یک سرزمینی داشتند، ایجاد کرد. بویژه که ایران شیعی صفوی که این بار از نظر مذهبی یک دست شده بود، در مقابل دولت عثمانی سنی قرار گرفت که بر عتبات عالیات و شیعیان عرب و عجم آن نواحی تسلط یافته بود. مجادلات آنان میان جنگ و صلح ادامه یافت، اما مردم دو طرف، به‏‌ویژه ایرانیان همچنان همان ایده‏های قرون قبل را داشتند و رفت و آمد می‏‌کردند. آنها تحمل هر نوع سختی را در مرزها بر خود هموار می‏کردند تا بتوانند به زیارت بروند و حتی در آنجا بمانند...

داستان کشتار در کربلا به سال 1258 هجری قمری. 1842 میلادی ـ موضوع این کتاب ـ برگی از ادامه همان مسائل مشکلات است... مع‏‌الاسف، حادثه یاد شده که خسران و زیان آن در کنار حمله چند دهه قبل وهابی‏‌ها به کربلا برای شیعیان بسیار زیاد بود، از طرف ما ایرانی‏‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. درحالی‏‌ که ترک‌‏ها، پژوهشگران عراقی و بعضاً فرنگی‌ها، به این موضوع پرداخته‌‏اند. این در حالی است که همچنان اسناد زیادی وجود دارد که در روشن کردن این برگ از تاریخ می‏‌تواند به ما کمک کند.»

فهرست مطالب به شرح زیر است:

مقدمۀ استاد رسول جعفریان 

سر سخن نویسنده

پیشگفتار 

مروری بر مآخذ معاصر 

مناسبات دوجانبة ایران و عثمانی، گروگان حکومت ممالیک بر عراق 

بازگشت به سیاست‏های عهد ممالیک 

کربلا: وضعیت سیاسی، انسانی، اجتماعی و اقتصادی 

سبب یورش نجیب پاشا به کربلا 

روایتی مستند از محاصره تا سقوط کربلا 

میانجیگری 

فاجعة کربلا 

نگاهی به محیط اجتماعی کربلا 

دولت عثمانی: باب‏عالی یا والی؟ 

واکنش ایران و ایرانیان 

موضع دولت‏های روسیه، بریتانیا و فرانسه 

هیئت حقیقتیاب

جمع‏بندی 

اسناد 

موجانی، سیدعلی، گزارش یک کشتار (بررسی مستند حادثۀ حملۀ نجیب پاشا به کربلای معلی (1258 هجری قمری / 1842 میلادی))، با همکاری: امیر عقیقی بخشایشی و سیما طایفه، مقدمه: رسول جعفریان، قم، مورخ با همکاری کتابخانۀ تخصصی تاریخ اسلام و ایران، 485 صفحه، شمارگان: 1000 نسخه، قطع: وزیری، بها: 380000 ریال، 1394.

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید