همه مرگ راییم برنا و پیر/ به رفتن خرد بادمان دستگیر

میراث مکتوب - استاد مصطفی ذاکری، پژوهشگر پرتوان و پرتلاش تاریخ و فرهنگ ایران و اسلام، دانش‌آموختۀ رشتۀ فرهنگ و زبانهای باستانی در دانشگاه لندن و شاگرد استاد برجستۀ این رشته، مری بویس، بود.

ذاکری علاوه بر زبانهای باستانی، عربی و انگلیسی هم می‌دانست و بدین ترتیب با بهره‌گیری از منابعی به این زبانها، دهها مقاله و چند کتاب علمی نوشت که شماری از آنها هنوز منتشر نشده‌اند.

از مهمترین موضوعاتی که ذاکری در نوشته‌های خود بدانها پرداخته و نوشته‌های وی جزو معدود منابع آن حوزه‌ها هستند، به اتباع و مهملات باید اشاره کرد. او نخست (از ۱۳۵۳) در مقالاتی به این موضوع پرداخت و سپس هم کتابی جامع در این باره تألیف و منتشر کرد.

ذاکری مطالعات گسترده‌ای در زمینۀ واژه و فرهنگ‌نگاری داشت و سالها در مرکز نشر دانشگاهی در این زمینه پژوهش کرد. بخشی از دستاوردهای پژوهشی وی در این زمینه مقالاتی است که از او منتشر شده است. و حاصل مجموعۀ آنها فرهنگ مفصلی است که با تأکید بر ریشه‌شناسی تدوین کرد اما مجال انتشار آن را نیافت. او در چندین مقاله برخی رویکردهای رایج نسبت به فرهنگ‌نویسی و واژه‌شناسی را نقد کرده و پاره‌ای کوششها برای ریشه‌شناسی لغات فارسی را ریشه‌تراشی و قابل انتقاد خوانده است.

ذاکری در دورۀ بالندگی مجلۀ نشر دانش، از نویسندگان ثابت آن بود و دهها مقاله و نقد کتاب در آنجا به چاپ رساند. در سالهای اخیر نیز همکاری ثابتی با گزارش میراث داشت که حاصل این همکاری نیز نگارش چندین مقاله و نقد کتاب بود. جز اینها او مقالات متعددی ــ تألیف و ترجمه ــ هم در معارف، نامۀ فرهنگستان، نامۀ انجمن، جهان کتاب، کتاب ماه کلیات، کتاب ماه ادبیات، و کتاب ماه دین منتشر کرد. تنوع موضوعات نوشته‌های ذاکری حیرت‌انگیز و نشان از گستردگی دانش او دارد و نوشته‌های او در تاریخ ادیان، مذاهب اسلامی، علوم قرآنی، فرهنگ‌نگاری، تاریخ علم و علوم غریبه، به‌ویژه در حساب جُمَل، ریشه‌شناسی، بسیار پرمحتوا و خواندنی هستند و اغلب مرجع پژوهشهای بعدی قرار گرفته‌اند؛ از آن جمله است مقاله‌ای با عنوان «ریشه‌شناسی اصطلاحات شطرنج» که در نامۀ انجمن (در دو بخش، ش ۸، تابستان ۸۱، ش ۹، بهار ۸۲) منتشر شده است. و باز از مقالات خواندنی و نوآورانۀ وی، از مقالۀ «ابداع خطوط رمزی در فرهنگ ایرانی» باید یاد کرد که در آینۀ میراث (ش ۴۵، پاییز و زمستان ۱۳۸۸) به چاپ رسیده است.

بر پایۀ منابع دسترس، نخستین مقالات ذاکری ترجمۀ دو مقاله از آرتور اپهام پوپ است: یکی با عنوان «ایران کهن» در مجلۀ تلاش (ش ۱۴، سال ۱۳۴۷)، و دیگری با عنوان «تاریخچۀ کنگرۀ بین‌المللی باستانشناسی و هنر ایران» در مجلۀ باستانشناسی و هنر ایران (ش ۱، سال ۱۳۴۷). سالها بعد انتشارات علمی و فرهنگی از وی برای همکاری در ترجمۀ اثر ماندگار سیری در هنر ایران، تألیف پوپ، دعوت به همکاری کرد و ترجمۀ بخش تاریخ فرش را به وی سپرد. این ترجمه نمونۀ خوبی از احاطۀ ذاکری بر زبان اثر و موضوع است.

استاد مصطفی ذاکری بامداد روز شنبه پنجم تیرماه به سرای باقی شتافت. روانش شاد و یادش گرامی باد! درگذشت این پژوهشگر ارجمند بی‌گمان ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر برای جامعۀ پژوهشی است.

یک تسلی است وان تسلی آنک

مرگ در اختیار می‌نشود

(انوری)

عسکر بهرامی

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

روحش شاد

جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید