تصحیح بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی

ميراث مكتوب - سالیانی نه چندان نزدیک مرحوم مجتبی مینوی، در مقدمه مبسوطی که بر «رساله عقل و عشق» نجم الدین رازی نوشت و ضمنا به معرفی آثار این عارف مهجور پرداخت، بر ابهاماتی که حول تفسیر مهم عرفانی این نویسنده قرن هفتم وجود دارد، انگشت تحقیق نهاد و مشکلاتی را که مستنسخان این نسخه درباره مقدار و مولف اصلی این تفسیر،ایجاد کرده اند برشمرد و خود در این باب قائل به توقف شد.

مساله اصلی این بود که حجم کامل این تفسیر چه اندازه است و تاکجای قرآن به رشته تفسیر یا تاویل درآمده است؟ نیز اینکه درحواشی برخی نسخه های ترکیه به تصریح یاد شده که این اثر از تالیفات نجم الدین کبرای خیوقی ، استاد بسیاری از مشایخ قرن هفتم و از جمله همین نجم رازی است .

اینک پس ازگذشت نزدیک به پنجاه سال از آن نوشته، بسیاری از آن ابهام ها توسط دکتر محمدرضا موحدی، در مقدمه ممتع و کاملی که بر جلد نخست این تفسیر تازه تولد یافته، نوشته است، زدوده شده است. درپیشگفتار مجلد اول این تفسیر می خوانیم که:

«شیخ نجم الدین دایه صاحب «مرصاد العباد»از زمره عارفان قرآن پژوهی است که در سال های پایانی عمر خویش در بغداد،بین سال های 652-656 ه. تاویلات قرآنی خود را به نگارش درآورد.تاویلات او آن قدر گیرا و ماندگار بود که تنهاچند سال پس از تالیف ،مورد استقبال و اقتباس بسیاری از عارفان و مفسران قرار گرفت وبه چندین کتاب عرفانی و تفسیری راه یافت. بررسی روند تفاسیر تاثیرپذیرفته از تاویلات شیخ نجم الدین رازی، بخوبی نشان از موفقیت او در تطبیق تاویل و تفسیر داشته است.

با همه قرائن و شواهدی که در این تاویلات وجود دارد و نیز با همه این تاثیرپذیری ها، تاویلات شیخ نجم الدین رازی نه تنها در محاق فراموشی وبی توجهی قرار گرفته، سهل است که در تحقیقات برخی معاصران، چنین اثر مهمی معمولا به استاد این شیخ نسبت داده شده است. حتی در چاپ بسیار مغلوط و کاملا محرّفی که چندی پیش (2009 م.) از این اثر در بیروت به انجام رسیده، همچنان نام مولفی که برپیشانی کتاب نقش بسته، نجم الدین کبری است و نه نجم رازی.»

مصحح پس از مقایسه بیش از هشت نسخه قدیمی از این اثر، که شرح مفصل و معرفی آنها را در مقدمه آورده (115 -137)، نسخه اساس خود را نسخه ای از کتابخانه حضرت آیت الله مرعشی نجفی، معرفی کرده که با نام «اشارات من کلام الله» به ثبت رسیده و تحت تملک نظام الدین اعرج نیشابوری، صاحب تفسیر «غرائب القرآن» بوده است. همچنین براساس اطلاعاتی که مصحح محترم در اختیار خوانندگان قرار می دهد، دانسته می شودکه این مفسر عارف که در سالیان پایانی عمر به این کار اشتغال داشته پس از رسیدن به آیه 17-18 از سوره والذاریات، توفیق ادامه آن را نمی یابد وادامه این تفسیر را محتملا چند مولف و از همه مشهورتر شیخ علاء الدوله سمنانی، به پایان رسانده اند که البته تتمه و تکمله شیخ علاء الدوله از همه شهرت بیشتری دارد(سمنانی ، تتمه خود را پس از تکرار تفسیر فاتحه،از سوره طور می آغازد وتا سوره ناس ختم می کند) ودر مجموعه ای که پس از این زیور طبع خواهد یافت، درمجلد پنجم این دوره جای خواهد گرفت.

به هر روی، جلد نخست این تفسیر تازه پیدا شده را (که شامل مقدمه ای مبسوط و تفسیر سوره های فاتحه وبقره است) موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به جستجوگران معارف الهی در تفاسیر اشاری وعلاقه مندان به مباحث قرانی- عرفانی تقدیم داشته است. با این امید که مجلدات بعدی این تفسیر نیز به زودی در دسترس قرآن پژوهان قرار گیرد.

کتاب بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی نوشتۀ نجم الدین رازی به تصحیح محمدرضا موحدی از سوی مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران منتشر شده است.

منبع: كتابخانه تخصصي ايران و اسلام

.........................................................

نظر کاربر: ياري گل دره
سلام باید و شاید که به مصحح ارجمند این کتاب نجم رازی دست مریزاد گفت، مصحح!! یا به تعبیر بهتر مغلط! پیشین کتاب را به صورت افتضاحی به طبع رسانده بود، استاد شفیعی کدکنی (دامت برکاته) درباره تصحیح پیشین کتاب چنین نوشته اند: «..باید یادآورم شوم که این تفسیر با همین عنوانِ التّأویلات النجمیّة، فی تفسیر الأشاری الصوفی، تألیف الشیخ الأمام احمد بن عمر بن محمد نجم الدین کبری،المتوفی 618 و یلیه عین الحیات تألیف علاء الدوله احمد بن محمد السمنانیف المتوفی 736، تحقیق و تخریج و تعلیق و دراسة الشیخ احمد فرید المزیدی، دار الکتب العلمیّة،بیروت، 2009، در شش مجلّد چاپ شده است و جلد ششم آن عین الحیات است، چنان که ملاحظه میکنید کتاب را به نام نجم الدین کبری (شهید در 618) نشر داده است، با اینکه در داخل متن،6/54-53، تصریح شده است که این تفسیر تألیف نجم الدین دایة اسدی رازی است، یعنی همان نجم الدین رازی صاحب مرصاد العباد (573-654) ولی مصحح که لابد برای غلطگیری این کتاب را باید خوانده باشد به این مسأله توجه نکرده و آن را به نام نجم الدین کبری که شیخ و استاد مؤلّف بوده نشر داده است. این احمد فرید مزیدی، که گویا از شیوخ الأزهر است، روی تمام مصححان قلّابی را سفید کرده است». (زبان شعر در نثر صوفیه، ص153)

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
جهت اطلاع از آخرین اخبار و مطالب ثبت‌نام نمائید