میراث مکتوب: «علينامه و جايگاه آن در ادبيات فارسي» در كنفرانس مطالعات خاورمیانه در بارسلونا پایتخت اسپانیا توسط اکبر ایرانی رئیس مرکز پژوهشی میراث مکتوب معرفی و بررسی می شود.
به گزارش روابط عمومی میراث مکتوب؛ كنفرانس مطالعات خاورميانه در تاریخ 19 تا 24 جولای 2010 ( 28 تیرماه تا 2 مرداد 1389) در بارسلونا ميزبان اساتيد و پژوهشگران بسياري از سراسر دنيا خواهد بود كه مقالات و پژوهش هاي جديد خود را در زمينه مطالعات خاورميانه ارائه خواهند كرد.
در اين ميان، اكبر ايراني، رئيس مركز پژوهشي ميراث مكتوب، كتاب علي نامه را که سروده سال 482 ق را در پنل ادبيات كلاسيك: حماسه و ارزش هاي اخلاقي معرفي خواهد كرد
سراينده علينامه - ربيع- را مي توان نخستين سراينده شناخته شدهاي دانست كه اختصاصاً به سرايش شعر شيعي پرداخته و نخستين منظومه شناخته شده شيعي را پديد آورده است.
اين اثر را ميتوان كهنترين تكنگاري منظوم فارسي درباره نخستين امام شيعيان به شمار آورد و اين نكته نيز از ويژگيهاي منحصر بفرد حماسة علينامه است.
از ديگر اساتيد و پژوهشگران شركت كننده از ايران آقايان دكتر علي اشرف صادقي، محمدحسين ساكت، سيد صادق اشكوري و دكتر جعفري دهقي خواهندبود.
براي مشاهده ليست شركت كنندگان در اين كنفرانس اينجا و براي مشاهده پنل هاي كنفرانس اينجا كليك كنيد!
درباره علی نامه
منظومه «علینامه» سروده شاعری گمنام با تخلص «ربیع» که آن را در اعتراض به «شاهنامه» فردوسی سروده است همزمان با میلاد حضرت علی(ع)منتشر و در اختیار علاقه مندان گرفت.
علی نامه(منظومه ای کهن) سروده به سال 482 ﻫ. از سراینده ای متخلّص به ربیع(420 ﻫ -) است که نسخه برگردان(فاکسیمیله) به قطع اصل نسخه خطی شمارۀ 2562 کتابخانۀ موزۀ قونیه (ترکیه) کتابت حدود سدۀ هفتم هجری است که با مقدمۀ استاد محمدرضا شفیعی کدکنی و دکتر محمود امیدسالار توسط میراث مکتوب با همکاری کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران و مؤسسه مطالعات اسماعیلیه منتشر شده است.
اکبر ایرانی مدیر مرکز پژوهشی میراث مکتوب اعلام کرد: این مرکز طی دیداری با استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، اجازه انتشار مقالهای که وی آن را 10 سال پیش درباره این اثر نوشته، به عنوان مقدمه کتاب «علی نامه» اخذ کردهاست.
«علی نامه» نخستين تجربه شعر حماسي شيعه اثني عشري است، هم از نظر قدمت تاريخ حماسه هاي شيعي و هم از نظر دربرداشتن نوادر لغات و تركيبات فارسي كهن در كمال اهميت است كه تاكنون گمنام مانده و در كتب تاريخ ادبيات فارسي به آن اشاره اي نشده است.
 |
تصویر صفحه آخر نسخه خطی «علی نامه»
|
«علینامه» اثری است به سبک شاهنامه فردوسی مربوط به اواخر قرن پنجم هجری و درباره دلاوری های حضرت علی (ع) در جنگهای صدر اسلام که به نظم در آمده است. نسخه اصلی این اثر در موزه قونیه بوده و قرار است اوایل تیر ماه با مقدمه دکتر محمدرضاشفیعیکدکنی و مقالهای دیگر(به زبان انگلیسی) از دکتر محمود امیدسالار به صورت رنگی منتشر شود.
تاریخ کتابت این اثر نشان میدهد که حدود صد سال بعد از سرایش شاهنامه فردوسی سروده شده است. نسخه اصلی این منظومه را مجتبی مینوی به صورت میکروفیلم از قونیه به ایران آورد.
سراینده منظومه علی نامه، یک ایرانی گمنام اهل توس و متخلص به «ربیع» بوده که این اثر را در قرن پنجم هجری و در نوعی اعتراض به شاهنامه فردوسی سروده است.
زمانی که شاهنامه سروده شد عدهای از شعرای هم عصر فردوسی زبان به اعتراض گشودند و به گونهای با متهم کردن فردوسی به پول پرستی معتقد بودند وی شاهنامه را با هدف دریافت صله از سلطان محمود غزنوی سروده است.
«ربیع» نیز در ابتدای منظومه علی نامه با اشاره به انگیزهاش از سرون آن آورده است: «وقتی که پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) با دلاوری در جنگهای صدر اسلام حماسه آفریدند بهتر بود فردوسی شاهنامه را درباره جنگ های این دو شخصیت بزرگ اسلام میسرود نه درباره رستم و سهراب که افسانه هستند.»
ربیع در این منظومه خطاب به فردوسی میگوید: «تو که شیعه هستی بعید بود نسبت به پیامبر (ص) و ائمه (ع) بی تفاوت باشی».
این منظومه را در بحر متقارب یعنی همان وزن حماسی و به زبان فارسی سروده است.
«علی نامه» از جهت سبك و بيان حماسي به خصوص در حوزه توصيف و تصويرگري و ابزارهاي آن ارزش فراوان دارد. زيرا اين عناصر، وسيله اي است براي ملموس و محسوس تر كردن صحنه هاي متنوع و مختلفي كه در بستر شعر حماسي روي مي دهد و به عنوان يكي از معيارهاي سنجش كيفي اثر حماسي به شمار مي آيد.
دکتر کدکنی نیز معتقد است که یک سوم این منظومه اشعاری قوی دارد که در خور توجه است. اما در واقع این اثر دغدغه های شیعیان را نشان می دهد که می خواستند در زمان خلافت عباسیان حضور معنوی خود را اعلام کنند.
دکتر ایرانی نیز بر این باور است که منظومه «علی نامه» سند ملی زبان فارسی و سند هویت مذهب و فرهنگ ایرانی است و شاید دلیل اینکه تا کنون مورد توجه قرار نگرفته بود این باشد که استادانی همچون مجتبی مینوی نخواستند این منظومه را در برابر شاهنامه مطرح کنند.
----
معرفی نسخه علی نامه در فهرست نسخه های خطی کتابخانه قونیه به قلم استاد مرحوم عبدالباقی گولپینارلی در اینجا بخوانید!
-------
آیت الله االعظمی سیستانی و علی نامه
آیت الله االعظمی سیستانی از مراجع تقلید شیعیان در دیدار با رئیس کتابخانه مجلس شورای اسلامی ضمن اظهار شگفتی از نوشته شدن کتاب «علی نامه» پنجاه سال پس از سرایش شاهنامه که توسط مرکز میراث منکتوب منتشر شده، گفت: کتاب علی نامه مرا زنده کرد.
به گزارش میراث مکتوب، حجت الاسلام رسول جعفریان در بیان خاطره خود از دیدار با آیت الله العظمی سیستانی به بیانات ایشان درباره کتاب علی نامه پرداخت و اظهار رضایت زیاد این مرجع بزرگ تقلید را از چاپ این نسخه نفیس که نخستين تجربه شعر حماسي شيعی است بیان کرد.
وی می نویسد: آیت الله سیستانی از چاپ «علی نامه» ستایش کردند و فرمودند من کتاب زیاد میخوانم اما این کتاب را کنار دستم گذاشتهام. این کتاب مرا زنده کرد. از مقدمه آن تعریف کردند و فرمودند که من با پدر آقای شفیعی کدکنی آشنایی داشتم.
وی ادامه می دهد: سپس برخی از نکات مقدمه را بیان کرده و از این که احتمال داده شده که اشعاری بعدا اضافه شده از محققان آشنا به این متون خواستند که روی متن کار کنند که کدام یک اصل و کدام یک الحاقی است. تأکید ایشان این بود که یک همچنین کتابی بعد از پنجاه سال از تألیف شاهنامه بسیار اعجاب دارد.
«علينامه و جايگاه آن در ادبيات فارسي» در اسپانیا بررسی می شود
