میراث مکتوب: جلال خالقي مطلق مصحح شاهنامه و استاد بازنشسته، در نشست «نقش گويش در تصحيح متن» تصریح کرد: «نفوذ واژههای گويشی در زبان معيار فارسی، چون شاهنامه، بسيار اندك است». این اظهار، به نوعی پاسخی است به انتقادات علی رواقی از بی توجهی خالقی به گونههای زبانی، در تصحیح شاهنامه.
به گزارش خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)، جلال خالقي مطلق مصحح شاهنامه و استاد بازنشسته دانشگاه آلمان در نشست «نقش گويش در تصحيح متن» گفت: محمود اميدسالار پژوهشگر كتابخانه دانشگاه ايالتي كاليفرنيا معتقد است كه زبان انگليسی ميانه با درهمآميزی آنگلوساكسونها و نورمنها پديد آمد و اين زبان تا سال ۱۴۷۶ ميلادی كه صنعت چاپ به انگلستان وارد شد، بيشتر برای مكالمه به كار میرفت و از اين زمان به بعد وارد دوراني ميشويم كه دوره پديد آمدن زبان انگليسي مدرن است.وي كه عصر دوشنبه (۱۱ خرداد) در مركز پژوهشي ميراث مكتوب سخن ميگفت به ديدگاه خود در اين باره اشاره كرد و گفت: اميدسالار درباره زبان انگليسي سخن گفت و اين مسأله در مورد زبان آلماني هم صدق ميكند. به گونهاي كه آلماني زبانها به هيچ وجه نميتوانند زبان گذشته خود را بخوانند؛ مگر آن كه زبان آلماني كهن را بياموزند.
مصحح شاهنامه خاطرنشان كرد: اگر ما خواسته باشيم اين امر را با تاريخ تحول زبان در ايران بسنجيم، ميبينيم تقريبا چنين تحولي بين زبان فارسي باستان (كتيبههاي هخامنشي) با زبان فارسي ميانه (زبان رسمي ساسانيان) رخ داده است؛ اما در زبان دري صورت نگرفته است.
وي در ادامه سخنانش افزود: گذشته از اين، خاستگاه زبان پارسی منطقه فارس است و از آنجا به شرق ايران يعني خراسان بزرگ رفته است. در حالي كه اين تحول در زبان آلماني در نقاط مختلف ایجاد شده و داراي دو تا سه خاستگاه گوناگون است. اين را يادآور شدم تا سخنان دكتر اميد سالار را تاييد كرده باشم.
استاد بازنشسته دانشگاه آلمان تأكيد كرد: ما هنگامي كه از نفوذ گويش در متون صحبت ميكنيم بايد تفاوت ميان متنهاي مختلف را در نظر بگيريم. مثلا برخي ترجمههاي قرآن، برخي از تفسيرهاي قرآن و برخي از متوني كه در نواحي ايران پديد آمده است با زبان گويشي ارتباط عميقتري دارند تا با كلمات گويشي در زبان معيار و استاندارد ايران.
وي افزود: نفوذ واژههاي گويشي در زبان معيار مانند شاهنامه نيز بسيار اندك است. از سويي ديگر در نقاط مختلف ايران همين زبان معيار به صورتهای گوناگون خوانده ميشود. خط فارسي به خاطر اين كه مصوتهاي كوتاه در آن نوشته نميشود مقداري از اين اختلاف را ميپوشاند و اين يكي از خوبيهاي زبان معيار است. بنابراين چون اين واژههاي گويشي اعرابگزاري هم نشدهاند بحث در اين باره كه آيا اين كلمات گويشي هستند يا نه به هيچ وجه مطرح نيست.
خالقي مطلق به واژههاي گويشي اشاره كرد و گفت: مقدار اين واژههاي گويشي بسيار اندك است. خطا در تشخيص واژههای گويشي همواره پيش ميآيد. جدای از اين كه برخی اختلافات از ضرورتهای شعري هم نتيجه ميشود و اينها را نبايد يكي دانست و همه را اختلاف گويشي فرض كرد. به هر روي اين مقدار اندك گويشي هيچ تغييري در ويرايش شاهنامه و متون معيار نميدهد.
در اين نشست اکبر ايرانی رئيس مرکز پژوهشی ميراث مکتوب از دكتر محمد امينرياحي شاهنامهپژوه ياد كرد و سپس فيلم كوتاهي درباره ديدار اعضاي مركز پژوهشي ميراث مكتوب با دكتر رياحي براي افرادي كه در جلسه بودند بخش شد. دكتر خالقي مطلق نيز در ابتداي سخنانش از دكتر رياحي ياد كرد و از حضار خواست تا به ياد او يك دقيقه سكوت كنند.
نشست هفتاد و دوم مرکز پژوهشي ميراث مکتوب، به بررسی «نقش گويش در تصحيح متن» اختصاص داشت كه با حضور نسخهپژوهان، متنپژوهان، استادان دانشگاهها و دانشجويان عصر روز دوشنبه (۱۱ خرداد) برگزار شد.
پیش از این دکتر علی رواقی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تصحیح جلال خالقی مطلق از شاهنامه فردوسی را به دلیل توجه نداشتن مصحح به گونههای زبانی و تاثیر گویشی آنها در نسخههای متعدد باقی مانده از شاهنامه، نکوهیده بود و این نشست مرکز میراث مکتوب، به نوعی پاسخی به انتقادات علی رواقی محسوب میشود.