دکتر محمدحسن سمسار متولد سال1313 در شیراز و دارای مدرک دکتری تاریخ از دانشگاه تهران است. وی عضو هیأت علمی و مدیر بخش معماری و هنر مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی از سال1365 است. دکتر سمسار در حین تحصیل تاریخ به مطالعات و تحقیقات باستان شناختی علاقه بسیار داشته و سرپرستی موزه ها و کارشناس آثار هنری و نسخ خطی وزارت فرهنگ و هنر را در کارنامه کاری خود دارد.
«گزینه اى از شاهکارهاى نگارگرى و خوشنویسى تهران»، «گنجینه کتب و نفایس خطى»، «موزه‌هاى ایران، هنر ایران»، «جغرافیاى تاریخى سیراف»، «آثار هنرى ایران»، «تهران در تصویر (۲ جلد)» و «فهرست عکس هاى برگزیده آلبوم خانه کاخ گلستان» از آثار  دکتر سمسار محسوب می شود.
این پژوهشگر در گفت و گو با مرکز پژوهشی میراث مکتوب دربارۀ معضل کتابسازی ها گفت که نبود نقد ادبی و کم اهمیتی آنان در میان مؤلفان و جامعه علمی سبب شده آثار تقلیدی، رشدی روزافزون داشته باشد.
در سال های اخیر معضل کتابسازی و استفاده از دسترنج دیگران، روندی رو به افزایش داشته و با این شیوه کتاب های زیادی وارد بازار شده است. به نظر شما برای مقابله با این مشکل، چه باید کرد؟
 مسئله مبارزه با کتابسازی ها مستلزم نقد کتاب است؛ یعنی مفاهیم و مضامین کتابی که به گونه ای از دیگران دستبرد زده شده، نقد شود. اعتقاد من این است کسانی دست به این کارها می زنند که تصور می کنند صاحبان این آثار یا در قید حیات نیستند یا در ایران زندگی نمی‌ کنند؛ برای همین دست به چنین اعمالی می زنند که خیلی فاحش است. من نمونه ای که می توانم بگویم، بوستان سعدی است که به نام یونسکو چاپ شده و کسی این را با آرم کمیسیون یونسکو و با حمایت آن در تهران منتشر کرده است. این فرد، این قدر غافل است که نمی داند یا شاید خود را به تغافل زده که این کتاب پیش از این از سوی کتابخانه سلطنتی در تهران چاپ شده و هنوز نسخه های آن در کتابخانه ها وجود دارد و چطور ممکن است شخصی این اثر را به تازگی کشف کرده باشد و دوباره منتشر کند. این یکی از نمونه های بارزی است که حتی سرو صدایی را هم به پا کرد. مرکز پژوهشی میراث مکتوب هم به نحوی این موضوع را منعکس کرد. این ها به گونه ای ناشی از فضای بی کنترلی فرهنگی است.
یکی از عللی که افراد به سمت این کارهای نازل و قبیح سوق پیدا می کنند، داشتن منافع اقتصادی و اجتماعی است. در این باره نهادهای مسئول چه اقداماتی باید انجام دهند؟ آیا افزایش ممیزی در مقابله با کتابسازی تأثیرگذار است؟
 جلوگیری از این کار_ با این کثرت کار انتشارات _  بسیار مشکل است. به طور کلی ممیزان اصلاً صلاحیت چنین کاری  را ندارند، برای اینکه زمینه آن قدر وسیع است که اگر کسی  بتواند این چیزها را تشخیص دهد، ممیز نمی شود. استادان هر رشته هنری، ادبی و فرهنگی هستند که می توانند تشخیص دهند که این مطلب توسط چه کسی و در کجا منتشر شده است.
یعنی به اعتقاد شما برای ممیزی و بازبینی کتاب باید از حضور استادان و متخصصان استفاده شود؟
خیر. اساتید یقیناً کار بررسی کتاب را انجام نمی دهند. حوزه، حوزه انتقاد است؛ برای همین استاد شغل ممیزی پیشه نمی کند. استاد، کتاب را برای کسب دانش می‌خواند و آن وقت هنگام خواندن متوجه موضوع کتابسازی می شود. به همین علت من معتقدم نگرش به نقد در ایران باید تغییر کند. اگر به جای سکوت دردناک در مقابل آثار منتشر شده، نقد انجام شود و نقد خوب انجام  شود، تمام مشکلات برطرف خواهد شد. نقد کتاب در ایران همواره با مشکلاتی همراه بوده؛ یعنی نقد واقعاً صادقانه نیست و بیشتر اوقات بر مبنای نظریات شخصی افراد و بر مبنای گرایش های مختلف است.
همانگونه که فرمودید فضای نقد در کشور، آن گونه که باید و شاید هموار نیست. حال برای نقد منصفانه و علمی چه باید کرد؟ آیا آموزش های آکادمیک می تواند در این زمینه کارگشا باشد؟
 به نظر من باید نقد کتاب و نقد اثر به دانشجو آموزش داده شود تا زمانی که دانشجو به استادیار و استاد تبدیل شد، بداند چگونه نقد کند و این موضوع  امر آموزشی و فرهنگی است. مسئله بسیار مهم، ایمنی اجتماعی و فرهنگی است که افراد ناقد باید داشته باشند. امروز اگر منتقدی بر کتابی نقد بنویسد، نویسنده ای که ابزار تبلیغات دستش است، آن چنان با او مقابله می کند که منتقد برای بار دوم نقد نمی نویسد.
ولی در این بین، برخی از استادان و کارشناسان معتقد هستند دانشگاه نباید به مقوله نقد وارد شود و منتقدان باید با روش هایی غیر از آموزش دانشگاهی، پرورش یابند؟
نقد را دانشگاه یا مرکز میراث مکتوب انجام نمی دهد؛ نقد را ناقد انجام می دهد، اما در دانشگاه باید به دانشجو بیاموزیم وقتی مطلبی را می خواند، ریشه اش کجاست، قبلاً چه کسی گفته و مأخذ آن چیست. این‌ها، همه مقدمات است و نمی توان نقد را به دانشجو نیاموخت. 
یکی از موضوعاتی که در دهه اخیر بیشتر از گذشته دیده می شود، توجه دانشگاهیان به مقاله سازی و پایان نامه سازی است و بسیاری معتقد هستند دانشگاه های ما خروجی لازم را ندارد و مدرک گرایی بیش از دانش گرایی در آن وجود دارد. دیدگاه شما درباره این فضا در آموزش عالی کشور چیست؟
در اینجا دو عامل مطرح است؛ یکی عامل فرهنگی است که به هرحال افراد تحت تأثیر آن قرار می گیرند و بعدی عامل اجتماعی است و اجتماع امروز نقدپذیر نیست. وقتی که نقد ادبی، هنری و اجتماعی پذیرفته نشده، کسی نقد نمی پذیرد و خودش را در کوران مسائل و مصائب قرار نمی دهد. بنابراین این مشکل ناشی از عدم وجود نقد است که می تواند پایان نامه استاد بزرگی مثل استاد منزوی به کتاب تبدیل و به وسیله شخص دیگری منتشر شود.
با توجه  به آنچه فرمودید حوزه تصحیح متون بیش از هر حوزه دیگری به دام پخته خواری گرفتار شده است. حال برای برون رفت این حوزه از معضل کتابسازی ها چه پیشنهادی دارید؟
در حوزه تصحیح به طور مثال «کلیله و دمنه» مرحوم مینوی مرتباً به چاپ می رسد، اما پشت کتاب نوشته می شود، تصحیح مینوی، ولی ممکن است استاد مینوی یا استاد فروزانفر کتاب های دیگری تصحیح کرده باشند، ولی کسی به اسم آن ها چاپ نکند. در این باره موضوع یا فرهنگی است یا اجتماعی؛ اگر این دو معضل برطرف نشود، این دستبرد ادامه خواهد داشت و هیچ کس مانع آن نخواهد شد.
در برخی موارد سرقت ها به محتوای کتاب محدود نمی شود و حتی سارقان فرهنگ به سراغ کپی برداری از طرح جلد کتاب نیز می روند. حال سرقت هنری را از چه ابعادی می توان بررسی کرد؟
این موضوع نیز دو جنبه دارد، نخست؛ هنر سنتی که برخی از هنرمندان فکر می کنند که این چون از قدیم دویست یا سیصد سال پیش همانند این طرح به کار رفته است اکنون آن ها می توانند از میراث گذشته استفاده کنند، البته آثاری هستند که پدیدآورنده جزو معاصران و  در قید حیات است، ولی کارش مورد سوء استفاده قرار گرفته است. تا زمانی که این موضوع است ریشه ای باید عمل  کرد و حتی اگر میراث مکتوب دو یا سه جلد کتاب در زمینه کتابسازی منتشر کند تا زمانی که ریشه فرهنگی را زمینه سازی نکنیم کاری از پیش نخواهد رفت. به عبارت دیگر، نخست شخصیت کسی است که دست به این کار می زند و بعد سازمان هایی هستند که باید مانع این کار شوند که این سازمان ها، مانند سازمان هایی که برای مبارزه با مفاسد وجود دارد، هر اندازه قدرتمند باشند، نمی توانند با قدرت کاری از پیش  ببرند. شخصیت هایی که در این کار هستند، باید اصلاح شوند. تا زمانی که اصلاحات اجتماعی را با اصلاحات فرهنگی همزمان و هماهنگ نباشد، کار بنیادی پیش نخواهد رفت، اما افشای این مسائل قطعاً درصدی موفق خواهد بود.

گفت و گو از معصومه کلانکی