میراث مکتوب- او را باید از مؤسسان بنیاد لغت‌نامه دهخدا و مصحح بسیاری از متن‌ های کهن فارسی‌ دانست. دکتر سید محمّد دبیر سیاقی متولد 1299 در قزوین، نویسنده، شاعر و استاد ادبیات فارسی است. وی پس از گذراندن دوره‌های ابتدایی و متوسطه در قزوین و تهران و گرفتن دیپلم از دارالفنون در سال  1324 دکتری ادبیات فارسی خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد و در سال ۱۳۲۵ به عضویت انجمن ایرانشناسی درآمد و سپس به استادی در دانشگاه تهران و نیز دانشگاه‌های چین و مصر پرداخت.
 وی تاکنون نزدیک به ۸۰ متن ادبی و تاریخی را تصحیح و به سلک نگارش درآورده‌ که در میان آنها می‌توان از «دیوان منوچهری»، «نزهت‌القلوب» ، تصحیح و نشر «ترجمان‌القرآن جرجانی»، تصحیح «سفرنامه ناصر خسرو»، تصحیح «دیوان عنصری» و ... نام برد.
دکتر محمد دبیرسیاقی در گفت و گو با مرکز پژوهشی میراث مکتوب، نبود مجازات قانونی را علت  کتابسازی ها می داند و بر این عقیده است با افزایش نظارت اداره کتاب ارشاد، این معضل رفع خواهد شد. وی همچنین از درست رعایت نشدن قواعد زبان فارسی در کتاب ها بسیار گله مند است.

در حال حاضر برخی افراد به چاپ مقالات مؤلفان و پژوهشگرانی  که در قید حیات هستند در قالب کتاب روی آورده اند . در برخی موارد حتی نامی از مؤلف مقاله نیز برده نمی شود. حال با این اوصاف، به عقیده شما برای مقابله با این نوع از کتابسازی ها، چه باید کرد؟

این آثار به صورت قاچاق به چاپ می رسد و معمولاً اداره کتاب یا بخش حقوقی ارشاد به آنها نظارت ندارد. اگر این اداره متوجه شود حتی اگر در چاپخانه باشد می تواند جلوی انتشار آن را بگیرد.

یعنی به عقیده شما افزایش نظارت نهاد مسئول نشر مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی   می تواند از روند کتابسازی ها ممانعت کند؟

کتابسازی ها همیشه بوده، ولی کنترل و نظارت در گذشته بیشتر بوده و چون تعداد چاپ کتاب کم بوده، افراد خیلی زود متوجه می شدند و از نشر اثر جلوگیری می کردند. در این باره اداره کتاب هم گاهی ممکن است متوجه این موضوع نشود. حتی بسیاری از این آثار در بازار آزاد توسط دستفروش ها عرضه می شود. قطعاً اگر کسی متوجه شود و به ارشاد مراجعه کند، جلوی فروش آن را می گیرند. گاهی افرادی هستند از این نوع افراد حمایت می کنند. به هر حال در گذشته نظارت به دلیل تعداد کم آثار ممکن بود، ولی در حال حاضر به دلیل اینکه آثار زیاد شده، نمی توان بر آن نظارت کرد.

یکی از دلایل کتابسازی را باید دور شدن نگاه فرهنگی از حوزه نشر کشور و آلوده شدن این حوزه با مسائل اقتصادی و تجاری دانست. دیدگاه شما درباره ساماندهی حوزه نشر چیست؟

کتاب ها تفاوت می کند. برخی کتاب ها اگر به صورت قاچاق هم باشد، باید تجدید چاپ شود. مشکل بزرگ یکنواخت کردن حروف کتاب هاست که تمام قواعد زبان فارسی را بهم زده است. مشکل بزرگ آن است که در حال حاضر اسم مرکب، قید مرکب و صفت مرکب را جدا جدا می نویسند و هیچکس به فکر اینها نیست.

به عقیده شما اگر قوانین سخت گیرانه تر شود تا چه اندازه با معضل کتابسازی مقابله می شود؟

در گذشته مجازات های شدید وجود داشت.  برای مثال من «سفرنامه ناصرخسرو» را به انتشارات طهوری دادم و این کتاب در قطع جیبی به چاپ رسید و بعد ناشری دیگر مانند این کتاب را چاپ کرد و اسم من را از روی کتاب برداشت که این ناشر را نه تنها مجازات قانونی، بلکه جریمه نقدی هم کردند، اما هم اکنون این افراد مجازات نمی شوند و کسی هم توقعی ندارد.
در گذشته بدون اجازه ارشاد، یک صفحه کتاب هم به چاپ نمی رسید و ناشر و کتابفروش در برابر کتاب مسئول بودند و مجازات هایی برای هرکدام وجود داشت، ولی حالا چه  می شود، کرد؟

شاید یکی از دلایلی که افراد در گذشته کمتر به سمت پخته خواری می رفتند، وجدان علمی مؤلفان و انگیزه های کارهای علمی و تأثیرگذار بود، ولی هم اکنون این موضوع کمتر در میان پژوهشگران به ویژه افراد دانشگاهی دیده می شود.؟

در گذشته کتاب ها حق التألیف چندانی نداشت و تعدادشان کم بود. حتی کتاب ها وقتی چاپ می شد فرد از چاپ کتابش خوشحال می شد، ولی هم اکنون چون حق التألیف ها زیاد شده،این گرفتاری ها هم بیشتر شده است. ارشاد باید نظارت کند، البته به شرط آن که، آن ها که در اداره ارشاد هستند با دلیل و مدرک با آن مقابله کنند.

بسیاری از دیوان های  و متون کهن گرفتار معضل دیوان سازی شده اند. حال وضعیت تصحیح متون به خصوص متون کهن را چگونه ارزیابی می کنید؟

تصحیح متون قدیمی هم اکنون اشکالی ندارد. منتها به نظر من اکتفا به یک نسخه نکنند و جست و جو کنند و هر تعداد نسخه است را  به دست بیاورند و با هم مقایسه کنند تا کار صحیحی ارائه شود.
کار به کسی سپرده شود که صلاحیت انجام آن را دارد. باید برای تصحیح متون به سراغ فرد شناخته شده رفت. اگر کسی مقاله و کتاب نوشته است و کتاب هایش مورد توجه واقع شده، برای این کار صلاحیت دارد و اگر نیست کار نباید به او سپرده شود.

فعالیت مرکز پژوهشی میراث مکتوب را در سال های اخیر در راستای تصحیح متون چگونه ارزیابی می کنید؟ چه انتقاد یا پیشنهادی برای پیشرفت فعالیت این مؤسسه دارید؟

مجلات «آینه میراث» و «گزارش میراث» که مرکز پژوهشی میراث مکتوب چاپ می کند، بسیار مجلات خوبی هستند و این مرکز مدیران دلسوزی دارد که متوجه مسائل و مشکلات هستند.

گفت و گو از معصومه کلانکی