میراث مکتوب- شرح فصول نصیریّه؛ محمّد بن احمد خواجگی شیرازی (متکلّم سدۀ 11ق)؛ تحقیق و تصحیح خدیجه مقدّسزاده؛ تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی؛ چاپ اول1390؛ 330 صفحه؛ در قطع وزیری و به قیمت 100000 ریال وارد بازار نشر شد.
رسالۀ فصول، اثری است کلامی که خواجه نصیرالدین طوسی آن را در اثبات پنج اصل اعتقادی به نگارش درآورده است. آنچه حائز اهمیت است این که در رسالۀ فصول جز اثبات نبوّت پیامبر اکرم (ص) که تنها راه اثبات آن نقل است، اثر رنگ و بوی برهانی و فلسفی دارد و گاه حتی در برخی مباحث چون وحدت وجود، مبتنی بر کشف و شهود و شیوۀ عرفاست. خواجگی یکی از شارحان این رساله نیز در مقدمه کتاب بر این امر اشاره کرده که این رساله محتوی مسائل فلسفی و قواعد سه دانش کلام، حکمت و تصوّف است و او در شرح خود قواعد دانشهای کلام و فلسفه و عرفان را تحلیل و تفسیر کرده است.
رسالۀ فصول که از آن به فصول نصیریّه هم یاد میشود، از چهار فصل تشکیل شده است. فصل اول: در توحید؛ شامل مطالبی چون معنای وجود، تقسیمات موجود، اثبات واجب لذاته، تبیین صفات سلبیه، ماسوا، قادر بودن واجب. فصل دوم: در عدل؛ شامل عناوینی مثل حسن و قبح، اختیار، تکلیف مالایطاق، قاعدۀ لطف. فصل سوم: در نبوّت؛ شامل مباحثی از این دست: اثبات نبوّت، عصمت انبیاء، مبحث امامت و وجوب نصب امام و اینکه در هر زمان تنها یک امام وجود دارد. فصل چهارم: معاد؛ برخی مباحث آن از این قرار است: اثبات معاد، معاد جسمانی و شفاعت.

محمّد بن احمد خواجگی شیرازی از متفکران مسلمان سدۀ 10-11 هجری قمری است. وی علاوه بر تبحّر در معارفی همانند کلام، تفسیر، صرف و نحو، شاعر و غزلسرایی توانا بود. خواجگی از جمله اندیشمندانی بود که از ایران به هند مهاجرت کردند و در آن سکنی گزیدند. علّت این امر هم این بود که وی از متفکران اهل سنّت بود و در دوران حکومت شیعی شاه طهماسب اوّل، شاه اسماعیل دوّم، محمّد خدابنده و شاه عبّاس اول بر ایران، زندگی در این سرزمین برای وی سخت و غیرقابل تحمل شده بود. خواجگی از نزدیکان دربار حاکمان نظامشاهی و قطبشاهی به شمار میآمد، چرا که برخی از آثارش را به درخواست آنها مینوشت مثل دو کتاب نظامیه و تحقیقات. شارح در آغاز شافعی مذهب بود، اما بعدها مذهب تشیّع را برگزید.
مصحّح برای تصحیح خود از این نسخهها مدد گرفته است: نسخه خطی شماره 195 کتابخانه آستان قدس رضوی، نسخه شماره 195 کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی و نسخه شماره 2/11647 کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
از آنجا که شرح حاضر مزجی است؛ مصحّح بر خود فرض کرده که ابتدا متن رسالۀ فصول را عیناً آورده و آن را یک بار از شرح جدا کرده و به طور مستقل در آغاز آورده است. از آنجا که رسالۀ فصول در سال 1335 توسط زنده یاد محمدتقی دانش پژوه تصحیح و منتشر شده بود، مصحح متن رسالۀ فصول را با نمونه چاپی مقابله و تفاوتهای نمونۀ چاپی را نیز مشخص کرده است. |